SUN’IY INTELLEKTNING RIVOJLANISHI VA UNING MATN YARATISHDAGI O‘RNI

Authors

  • Achilova Shahrizabonu Qobil qizi Iqtisodiyot va pedagogika universiteti, Xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili) fakulteti

Keywords:

sun’iy intellekt, matn yaratish, tabiiy tilni qayta ishlash, til modellari, neyron tarmoqlar, Transformer, generativ sun’iy intellekt, ingliz tili, akademik yozuv, semantik izchillik

Abstract

Mazkur maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining rivojlanish bosqichlari, tabiiy tilni qayta ishlash tizimlarining shakllanishi hamda avtomatlashtirilgan matn yaratish jarayonidagi o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi sun’iy intellekt asosida matn yaratish texnologiyalarining evolyutsiyasini o‘rganish, ularning lingvistik va kommunikativ imkoniyatlarini aniqlash hamda matn sifati bilan bog‘liq afzallik va cheklovlarini baholashdan iborat. Tadqiqotda tavsifiy, qiyosiy-tahliliy va ilmiy umumlashtirish metodlaridan foydalanildi. Tahlil jarayonida qoidaviy yondashuvlar, statistik til modellari, neyron tarmoqlar va Transformer arxitekturasiga asoslangan zamonaviy til modellarining rivojlanish xususiyatlari o‘rganildi. Natijalar sun’iy intellektning matn yaratish imkoniyatlari grammatik shakllarni qayta ishlashdan kontekstga mos, mazmunan izchil va uslubiy jihatdan moslashtirilgan matnlar hosil qilish darajasigacha kengayganini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, semantik noaniqlik, faktik xatolar, kontekstni noto‘g‘ri talqin qilish va mualliflik mas’uliyati bilan bog‘liq muammolar saqlanib qolayotgani aniqlandi. Ayniqsa, ingliz tilini o‘qitish, tarjima, akademik yozuv va mustaqil ta’lim jarayonlarida sun’iy intellektdan foydalanish insonning tanqidiy fikrlashi hamda tahririy nazorati bilan uyg‘unlashishi lozim. Xulosa sifatida sun’iy intellekt matn yaratishning samarali yordamchi vositasi bo‘lishi, biroq inson muallifining lingvistik va mazmuniy nazoratini to‘liq almashtirmasligi asoslandi.

References

Turing A.M. Computing Machinery and Intelligence // Mind. – 1950. – Vol. 59, No. 236. – P. 433–460. – DOI: https://doi.org/10.1093/mind/LIX.236.433.

Bender E.M. Linguistic Fundamentals for Natural Language Processing: 100 Essentials from Morphology and Syntax. – San Rafael: Morgan & Claypool Publishers, 2013. – DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-031-02150-3.

Brown P.F., Della Pietra S.A., Della Pietra V.J., Mercer R.L. The Mathematics of Statistical Machine Translation: Parameter Estimation // Computational Linguistics. – 1993. – Vol. 19, No. 2. – P. 263–311.

Goodfellow I., Bengio Y., Courville A. Deep Learning. – Cambridge, MA: MIT Press, 2016.

Vaswani A., Shazeer N., Parmar N. [et al.] Attention Is All You Need // Advances in Neural Information Processing Systems. – 2017. – Vol. 30. – P. 5998–6008.

Brown T.B., Mann B., Ryder N. [et al.] Language Models are Few-Shot Learners // Advances in Neural Information Processing Systems. – 2020. – Vol. 33. – P. 1877–1901.

Bender E.M., Gebru T., McMillan-Major A., Shmitchell S. On the Dangers of Stochastic Parrots: Can Language Models Be Too Big? // Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency. – 2021. – P. 610–623. – DOI: https://doi.org/10.1145/3442188.3445922.

Jurafsky D., Martin J.H. Speech and Language Processing: An Introduction to Natural Language Processing, Computational Linguistics, and Speech Recognition with Language Models. – 3rd ed. – Online manuscript, 2026. – URL: https://web.stanford.edu/~jurafsky/slp3.

Downloads

Published

2026-11-11

How to Cite

Achilova Shahrizabonu Qobil qizi. (2026). SUN’IY INTELLEKTNING RIVOJLANISHI VA UNING MATN YARATISHDAGI O‘RNI. IQRO , 24(02), 324–332. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9857