DİLDƏ İMPLİSİT MƏNA: MƏNANIN FORMALAŞMASININ KOQNİTİV, SEMANTİK VƏ PRAQMATİK MEXANİZMLƏRİ

Authors

  • Arzu Ismi gizi Ibrahimova ADPU, Deputy Dean of the Faculty of Philology, Azerbaijan, Baku

Keywords:

implisit məna, Azərbaycan dili, praqmatika, koqnitiv linqvistika, semantika, presuppozisiya, implikatura

Abstract

Məqalədə Azərbaycan dilində implisit mənanın formalaşması semantik, praqmatik və koqnitiv mexanizmlərin qarşılıqlı əlaqəsi əsasında araşdırılır. Məqsəd birbaşa ifadə olunmayan informasiyanın hansı dil və kommunikativ vasitələrlə çıxarıldığını göstərmək və bu prosesi izah edən üçkomponentli analitik model təklif etməkdir. Tədqiqat nəzəri-konseptual və keyfiyyət yönümlüdür; müqayisəli, kontekstual və praqmatik təhlil metodlarından istifadə olunur. Model presuppozisiya, aspektual məna, faktiv predikat, fokuslaşdırma, dolayı nitq aktı, kontekstual inferensiya, frazeologiya və metafora ilə bağlı on müəllif nümunəsinə tətbiq edilir. Təhlil göstərir ki, implisit mənanın interpretasiyası dil vahidlərinin semantik xüsusiyyətləri ilə yanaşı, kommunikativ situasiyadan, danışanın niyyətindən və adresatın fon biliklərindən asılıdır. Məqalənin töhfəsi bu mexanizmlərin Azərbaycan dili materialı üzərində vahid analitik çərçivədə sistemləşdirilməsidir. Nümunələr korpusdan götürülmədiyinə görə nəticələr tezlik və ya ümumi dil istifadəsi haqqında statistik iddia daşımır.

References

Grice, H. P. (1989). Studies in the way of words. Harvard University Press.

Habibova, K. (2024). Speech effect function of presupposition. Linguistic Researches, (1). https://dergipark.anas.az/index.php/lingres/article/view/1163

Levinson, S. C. (2000). Presumptive meanings: The theory of generalized conversational implicature. MIT Press. https://doi.org/10.7551/mitpress/5526.001.0001

Sbisà, M. (2021). Presupposition and implicature: Varieties of implicit meaning in explicitation practices. Journal of Pragmatics, 182, 176–188. https://doi.org/10.1016/j.pragma.2021.05.027

Sperber, D., & Wilson, D. (1995). Relevance: Communication and cognition (2nd ed.). Blackwell.

Yusifova, P. (2021). Colour idioms in linguocultural comprehension of implicit meaning in the English and Azerbaijani languages. Journal of Language and Cultural Education, 9(2), 69–76. https://doi.org/10.2478/jolace-2021-0012

Downloads

Published

2026-11-06

How to Cite

Arzu Ismi gizi Ibrahimova. (2026). DİLDƏ İMPLİSİT MƏNA: MƏNANIN FORMALAŞMASININ KOQNİTİV, SEMANTİK VƏ PRAQMATİK MEXANİZMLƏRİ. IQRO , 24(02), 160–163. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9796