SUV TEJOVCHI SUG'ORISH TEXNOLOGIYALARINI JORIY ETISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI VA UNI RAG'BATLANTIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH

Authors

  • Aydarbekova A.Y. Makroiqtisodiy va hududiy tadqiqotlar instituti, Yer resurslaridan samarali foydalanish loyihasi yetakchi mutaxassisi

Keywords:

suv tejovchi texnologiyalar, tomchilatib sug'orish, subsidiya, iqtisodiy samaradorlik, suv mahsuldorligi, rag'batlantirish mexanizmlari, O'zbekiston

Abstract

Maqolada O'zbekistonda suv tejovchi sug'orish texnologiyalarini joriy etishning iqtisodiy samaradorligi fermer xo'jaligi va davlat byudjeti nuqtai nazaridan baholangan hamda ularni rag'batlantirish mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqotda 2019–2026-yillar bo'yicha rasmiy ma'lumotlar, amaldagi subsidiya stavkalari va dala tajribasi natijalari asosida texnologiyalarni joriy etish dinamikasi o'rganilgan, investitsiyaning qoplanish muddati va sof joriy qiymati hisoblangan, tejalgan 1 kub metr suvga to'g'ri keladigan subsidiya miqdori aniqlangan. Natijalar subsidiyalar texnologiyalar qamrovini keskin kengaytirganini, biroq lazerli yer tekislashdan tashqari suv tejovchi sug'orish texnologiyalari sug'oriladigan yerlarning taxminan 22 foizini qamrab olganini ko'rsatdi. Tomchilatib sug'orish suv sarfini 30 foizga kamaytirib, hosildorlikni 23,5 foizga oshirgan, biroq investitsiya samaradorligi tizim narxi va subsidiya miqdoriga kuchli bog'liq ekani aniqlandi. Subsidiyalarni tabaqalashtirish va ularni o'lchangan suv tejamiga bog'lash bo'yicha takliflar ishlab chiqilgan.

References

FAO. Celebration of AQUASTAT's 30th Anniversary and Joint FAO-UN-Water Briefing on the UN System-wide Strategy on Water and Sanitation: opening remarks by the Director-General. – Rome, 04.04.2025. – fao.org

O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 10-iyuldagi "O'zbekiston Respublikasi suv xo'jaligini rivojlantirishning 2020–2030-yillarga mo'ljallangan konsepsiyasini tasdiqlash to'g'risida"gi PF-6024-son Farmoni. – lex.uz/docs/-4892953

O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-oktabrdagi "O'zbekiston Respublikasi qishloq xo'jaligini rivojlantirishning 2020–2030-yillarga mo'ljallangan strategiyasini tasdiqlash to'g'risida"gi PF-5853-son Farmoni. – lex.uz/docs/-4567334

O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 11-dekabrdagi "Qishloq xo'jaligida suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etishni yanada jadal tashkil etish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PQ-4919-son qarori. – lex.uz/docs/-5157168

O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 5-fevraldagi "Suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish bo'yicha qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi PQ-47-son qarori. – lex.uz/docs/8036872

Suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish masalalari muhokama qilindi // O'zbekiston Respublikasi Hukumat portali. – 04.02.2026. – gov.uz

Ibragimov N., Evett S.R., Esanbekov Y., Kamilov B.S., Mirzaev L., Lamers J.P.A. Water use efficiency of irrigated cotton in Uzbekistan under drip and furrow irrigation // Agricultural Water Management. – 2007. – Vol. 90, No. 1–2. – P. 112–120.

Djumaboev K., Manthrithilake H., Ayars J., Yuldashev T., Akramov B., Karshiev R., Eshmuratov D. Growing cotton in Karshi Steppe, Uzbekistan: water productivity differences with three different methods of irrigation // Proceedings of the 9th International Micro Irrigation Conference. – Aurangabad, 2019. – P. 391–397.

Grafton R.Q., Williams J., Perry C.J., Molle F., Ringler C., Steduto P., Udall B., Wheeler S.A., Wang Y., Garrick D., Allen R.G. The paradox of irrigation efficiency // Science. – 2018. – Vol. 361, No. 6404. – P. 748–750. – DOI: 10.1126/science.aat9314.

O'zbekistonda suvni tejash alohida tashabbusdan keng tizimga aylandi: Suv xo'jaligi vazirligi boshqarma boshlig'i A. Qulmatov bilan suhbat // O'zbekiston milliy axborot agentligi (O'zA). – 08.08.2026. – uza.uz

O'zbekiston Respublikasi Suv xo'jaligi vazirligi. 2025-yilda faoliyat yakunlari haqida axborot. – Toshkent, 2026. – gov.uz

Ulug'murodov D. O'zbekiston suv tejovchi texnologiyalarni qay darajada qo'llamoqda? // Yangi O'zbekiston. – 13.06.2023. – yuz.uz

Matyakubov B., Nurov D., Teshaev U., Kobulov K. Drip irrigation advantages for the cotton field in conditions of salty earth in Bukhara province region // IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. – 2023. – Vol. 1138. – Article 012016.

Saidova D.N., Nasulloyeva M.B. Yashil iqtisodiyotga o'tishda qishloq xo'jaligida resurstejamkor texnologiyalardan foydalanishning iqtisodiy samaradorligi // MMIT'26 xalqaro ilmiy konferensiya materiallari. – Toshkent, 2026. – DOI: 10.61587/mmit.tiue.uz.v1i1.278.

O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 13-sentabrdagi "Paxta xom ashyosi yetishtiruvchilarini moliyaviy qo'llab-quvvatlash chora-tadbirlari to'g'risida"gi 574-son qarori. – lex.uz/docs/-7103548

Downloads

Published

2026-10-26

How to Cite

Aydarbekova A.Y. (2026). SUV TEJOVCHI SUG’ORISH TEXNOLOGIYALARINI JORIY ETISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI VA UNI RAG’BATLANTIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH. IQRO , 24(01), 1196–1203. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9653