БЛОКЧЕЙН ТАРМОҚЛАРИДА РАҚАМЛИ ДАЛИЛЛАРНИ АНИҚЛАШ, ФИКСАЦИЯ ҚИЛИШ ҲАМДА СУД КОМПЬЮТЕР-ТЕХНИКА ВА КРИМИНАЛИСТИК ЭКСПЕРТИЗАЛАРИНИ ТАЙИНЛАШНИНГ ЎЗИГА ХОС ЖИҲАТЛАРИ
Keywords:
блокчейн тармоқлари, рақамли далиллар, on-chain ва off-chain далиллар, блокчейн-аналитика, OSINT, хэш-қиймат, далиллар занжири (chain of custody), суд компьютер-техника экспертизаси, виртуал активлар, крипто-ҳамёнAbstract
Ушбу мақолада блокчейн тармоқларида рақамли далилларни аниқлаш, қайд этиш ва процессуал расмийлаштиришнинг ўзига хос жиҳатлари таҳлил қилинган. OSINT усуллари, блокчейн-аналитика ва хизмат кўрсатувчи провайдерлардан маълумот олиш орқали жиноий оқимларни кузатиш механизмлари кўриб чиқилган. Шунингдек, рақамли далилларнинг судда мақбуллигини таъминлашда хэш-қийматларни (MD5, SHA-256) ҳисоблаш ва далиллар занжирини узлуксиз юритишнинг аҳамияти асослантирилган. Виртуал активлар билан боғлиқ жиноятларни тергов қилишда суд компьютер-техника ва комплекс экспертизаларни тайинлаш бўйича муаллифлик саволлар тизими таклиф этилган ҳамда соҳадаги мавжуд методик, ҳуқуқий ва ташкилий муаммоларни ҳал этиш юзасидан илмий-амалий тавсиялар ишлаб чиқилган.
References
Анализ и расследование преступлений в сфере криптоактивов: синтез криминалистической методологии, технологий блокчейн-форензики и открытых данных (OSINT) / А. Г. Соломатина // Вестник экономической безопасности. – 2026. – № 2. – С. 103–108.
Crypto Crime Report. – Chainalysis, 2026. – P. 15–20.
Ne'matova M. Q. Raqamli dalillar va ularni protsessual муҳофаза қилиш // Journalss.org. – 2026. – Б. 94–98.
GUIDELINES FOR DIGITAL FORENSICS FIRST RESPONDERS. – Lyon: Interpol, 2024. – P. 18–24.
Basic Manual on the Detection And Investigation of the Laundering of Crime Proceeds Using Virtual Currencies. – Vienna: UNODC, 2022. – P. 25–30.
Цифровые активы в уголовном процессе. Какие пробелы законодательства требуют устранения / Д. Карашев // Crypto Forensic Lab. – 2024. – URL: https://online.zakon.kz (мурожаат санаси: 07.10.2026).
Соломатина А. Г. Кўрсатилган асар. – С. 105.
Kripto-aktivlar aylanmasi sohasidagi xizmatlar provayderlari faoliyatini litsenziyalash tartibi toʻgʻrisidagi nizomни tasdiqlash haqida (2022-yil 15-avgustда roʻyxatdan ўтказилган, roʻyxat raqami 3380) // Qonunchilik маълумотлари миллий базаси. – URL: https://lex.uz/docs/-6158223 (мурожаат санаси: 07.10.2026).
Anorboyev A. U. Jamoat xavfsizligiga tahdid soluvchi kiberjinoyatlarning jinoiy-huquqiy jihatlari: юрид. фан. бўйича фалсафа д-ри (PhD) ... дисс. автореф. – Тошкент: Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси, 2025. – Б. 20–24.
DIGITAL DETECTIVES - A Step-By-Step Guide For Cryptocurrency Investigations For Law Enforcement. – Vancouver: Blockchain Intelligence Group, 2024. – P. 22–26.
Блокчейн-аналитика как непроцессуальная форма использования специальных знаний // Сибирские уголовно-процессуальные и криминалистические чтения. – 2025. – № 1. – С. 60–64.
Ne'matova M. Q. Кўрсатилган асар. – Б. 96.
GUIDELINES FOR DIGITAL FORENSICS FIRST RESPONDERS. – P. 35–40.
Basic Manual on the Detection And Investigation of the Laundering of Crime Proceeds Using Virtual Currencies. – P. 45–50.
Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirishda va jinoyatlarni tergov qilish davomida aniqlangan kripto-aktivlarni olib qoʻyish, xatlash, saqlash hamda topshirish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma (Oʻzbekiston Respublikasi IIV, NAPP, Bosh prokuraturasining 2024-yil 25-dekabrdagi qarori, МЮ roʻyxat raqami 3591) // Qonunchilik маълумотлари миллий базаси. – URL: https://lex.uz/docs/-7282772 (мурожаат санаси: 07.10.2026).
Квалификация преступлений, совершаемых с использованием криптовалюты: автореф. дис. ... канд. юридич. наук / В. А. Перов. – Москва, 2024. – С. 18–22.
Соломатина А. Г. Кўрсатилган асар. – С. 107.
Anorboyev A. U. Кўрсатилган асар. – Б. 25.
Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi (1994-yil 22-sentyabr, 2013-XII-son) // Qonunchilik maʼlumotlari миллий базаси. – URL: https://lex.uz/docs/-111460 (мурожаат санаси: 07.10.2026).
Ne'matova M. Q. Кўрсатилган асар. – Б. 97.
Crypto Crime Report – Illicit Crypto Trends & Typologies // TRM Labs. – 2026. – URL: https://www.trmlabs.com (мурожаат санаси: 07.10.2026).
аниқ саҳифалар (бетлар) бўйича кўрсатилди.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo