INSON ORGANIZMIDA IMMUN TIZIMINING FIZIOLOGIK XUSUSIYATLARI VA YUQUMLI KASALLIKLARNING OLDINI OLISHDAGI AHAMIYATI
Keywords:
immun tizimi, tug‘ma immunitet, orttirilgan immunitet, limfotsitlar, immunoglobulinlar, immunologik xotira, infeksion kasalliklar, vaksinalar, immunoprofilaktika, immun javob, epidemiologiya, yallig‘lanishAbstract
Mazkur maqolada inson organizmi immun tizimining fiziologik xususiyatlari, uning tarkibiy va funksional tuzilishi, tug‘ma hamda orttirilgan immunitet mexanizmlari, immunologik xotiraning shakllanishi va yuqumli kasalliklarning oldini olishdagi ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Immun tizimining organizm ichki muhitini saqlash, patogen mikroorganizmlarni aniqlash va zararsizlantirish, yallig‘lanish reaksiyalarini boshqarish hamda infeksion kasalliklarga qarshi himoya hosil qilishdagi vazifalari yoritilgan. Tadqiqotda immunologiya, fiziologiya va epidemiologiya sohasidagi ilmiy adabiyotlar, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tomonidan e’lon qilingan epidemiologik ko‘rsatkichlar hamda vaksinalar samaradorligiga oid ilmiy tadqiqotlar umumlashtirilgan. Xususan, immunizatsiyaning yuqumli kasalliklar bilan bog‘liq o‘lim ko‘rsatkichlarini kamaytirishdagi o‘rni, T va B limfotsitlarning himoya mexanizmlaridagi ishtiroki, sitokinlarning immun javobni muvofiqlashtirishdagi vazifalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, immun tizimining yoshga bog‘liq o‘zgarishlari, ovqatlanish, uyqu, jismoniy faollik va surunkali stressning immunologik jarayonlarga ta’siri tahlil qilingan. Olingan ilmiy xulosalar infeksion kasalliklar profilaktikasida emlash, gigiyena, epidemiologik nazorat va aholining tibbiy savodxonligini oshirishga qaratilgan kompleks yondashuv muhimligini ko‘rsatadi.
References
Murphy K., Weaver C. Janeway’s Immunobiology. 9th Edition. New York: Garland Science, 2016. 924 p. Immun tizimining umumiy tashkil topishi va immun hujayralar faoliyatiga oid boblar.
Abbas A. K., Lichtman A. H., Pillai S. Cellular and Molecular Immunology. 10th Edition. Philadelphia: Elsevier, 2021. Immun javobning hujayraviy va molekulyar mexanizmlariga oid boblar.
Medzhitov R. Recognition of microorganisms and activation of the immune response // Nature. 2007. Vol. 449. P. 819–826.
Bonilla F. A., Oettgen H. C. Adaptive immunity // Journal of Allergy and Clinical Immunology. 2010. Vol. 125, No. 2, Supplement 2. P. S33–S40.
Ahmed R., Gray D. Immunological memory and protective immunity: understanding their relation // Science. 1996. Vol. 272, No. 5258. P. 54–60.
Simon A. K., Hollander G. A., McMichael A. Evolution of the immune system in humans from infancy to old age // Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 2015. Vol. 282, No. 1821. Article 20143085. P. 1–9 (elektron maqola).
Nikolich-Žugich J. The twilight of immunity: emerging concepts in aging of the immune system // Nature Immunology. 2018. Vol. 19. P. 10–19.
Gombart A. F., Pierre A., Maggini S. A review of micronutrients and the immune system—working in harmony to reduce the risk of infection // Nutrients. 2020. Vol. 12, No. 1. Article 236. P. 1–40 (elektron maqola).
Besedovsky L., Lange T., Born J. Sleep and immune function // Pflügers Archiv – European Journal of Physiology. 2012. Vol. 463. P. 121–137.
Shattock A. J. et al. Contribution of vaccination to improved survival and health: modelling 50 years of the Expanded Programme on Immunization // The Lancet. 2024. Vol. 403, No. 10441. P. 2307–2316.
Nieman D. C., Wentz L. M. The compelling link between physical activity and the body’s defense system // Journal of Sport and Health Science. 2019. Vol. 8, No. 3. P. 201–217.
Segerstrom S. C., Miller G. E. Psychological stress and the human immune system: a meta-analytic study of 30 years of inquiry // Psychological Bulletin. 2004. Vol. 130, No. 4. P. 601–630.
Plotkin S. A. Correlates of protection induced by vaccination // Clinical and Vaccine Immunology. 2010. Vol. 17, No. 7. P. 1055–1065.
Chaplin D. D. Overview of the immune response // Journal of Allergy and Clinical Immunology. 2010. Vol. 125, No. 2, Supplement 2. P. S3–S23.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo