QADIMGI TARIXIY MANBALARDA AMUDARYO. GEOGRAFIK O‘ZAN, NOMLAR TARIXI VA SIVILIZATSIYAGA TA’SIRI

Authors

  • Bekbo‘tayev Behruz Asqar o‘g‘li Toshkent davlat Sharqshunoslik universiteti, Tarixshunoslik, manbashunoslik va tarixiy tadqiqot usullari yo‘nalishi, 1-kurs magistranti

Keywords:

Amudaryo, Oks, Araks, Jayhun, Vaxsh, Balx daryosi, Avesto, Gekatey, Gerodot, Polibiy, Arrian, Ptolomey, Pliniy, Uzboy, Sariqamish, Xorazm, Orol dengizi, Kaspiy dengizi, Bartold, Herrmann

Abstract

Ushbu maqolada Amudaryo daryosining qadimgi nomlari Oks, Araks, Jayhun, Vaxsh, Balx daryosi kabi atamalarning kelib chiqishi va ularning tarixiy manbalardagi qo‘llanilishi keng ko‘lamda ko‘rib chiqiladi. Antik yunon-rim, Avesto, fors, xitoy va arab manbalarida daryoning geografik holati, oqim yo‘nalishlari hamda Orol va Kaspiy dengizlari bilan aloqasi tahlil etiladi. Strabon, Gerodot, Gekatey, Ptolomey, Arrian, Pliniy Katta, S. P. Tolstov, V. V. Bartold, Ya. G‘ulomov, I.V. Pyankov, N.A. Egamberdiyeva va boshqa olimlarning ilmiy qarashlari qiyosiy usulda o‘rganiladi. Albert Herrmann va V.V. Bartold o‘rtasidagi mashhur ilmiy bahs ham alohida tahlil etiladi. Tadqiqot natijasida Amudaryoning nafaqat tabiiy boylik, balki Markaziy Osiyo xalqlarining tarixiy taraqqiyoti, iqtisodiy hayoti, diniy-madaniy merosi va sivilizatsiya shakllanishida muhim omil bo‘lib xizmat qilgani asoslab beriladi.

References

Страбона. Γεωγραφία. Въ семнадцати книгахъ (переводъ съ греческаго Р. Г. Мищенка). – Москва: «К. Т. Солдатенкова», 1879.

Arrian. The Anabasis of Alexander: The history of the wars and conquests of Alexander the Great (E. J. Chinnock, Trans.). Hodder and Stoughton. 1884.

Толстов С. П. Древний Хорезм. – Москва: «Издание МГУ», 1948.

Пьянков И. В. Средняя Азия и Евразийская степь в древности. – Санкт-Петербург: «Петербургское лингвистическое общество», 2013.

G'ulomov Ya. G'. Хоразмнинг суғорилиши тарихи: қадимги замонлардан ҳозиргача. – Тошкент: ЎзФАН, 1959.

Сагдуллаев А. Қадимги ўзбекистон илк ёзма манбаларда. – Тошкент: «Ўқитувчи», 1996.

Egamberdiyeva N. A. Amudaryo havzasi hududlarining qadimgi madaniyati (mil. avv. VIII – mil. IV asrlar). – Toshkent: «Innovatsiya-Ziyo», 2020.

Rajabov R. Qadimgi dunyo tarixi xrestomatiyasi. – Toshkent: «ADIB», 2013.

Kabirov A. Qadimgi sharq tarixi. – Toshkent: «Tafakkur», 2016.

Abdunazarov L. M. Markaziy Osiyo geografiyasi. – Toshkent: «Sharofat Nur Fayz», 2020.

Saidboboyev Z. Tarixiy geografiya. – Toshkent: «Noshir», 2010.

Маджидов О. Ш. Куда впадала река Амударья: палеогеографическое исследование. – Душанбе: Центральноазиатский журнал географических исследований, 2021.

Bartold V. V. Svedeniya ob Aral'skom more i niz'yakh Amu-dar'yi. – Tashkent, 1902. (Nem. tarj.: Leipzig, 1910.)

Bartold V. V. Записки Восточного отделения Императорского Русского Археологического общества. Т. XXII. – Петроград, 1915.

Herrmann A. Alte Geographie des unteren Oxusgebiets. – Berlin: Weidmann, 1914.

Бичурин Н. Я. (Иакинф). Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. Т. II. – Санкт-Петербург, 1851.

Obruchev V. A. Закаспийская низменность. – Санкт-Петербург: Зап. И. Р. Г. Общ., 1890.

Borg L. S. Аральское море. – Санкт-Петербург: Императорское Русское Географическое общество, 1908.

Spuler B. «ĀMŪ DARYĀ». Encyclopaedia Iranica. 15 Dec. 1989. URL: https://iranicaonline.org/articles/amu-darya

Emel E. Amuderya. İslam Ansiklopedisi. – İstanbul, 1991. – S. 98. URL: https://islamansiklopedisi.org.tr/amuderya

Ibn Xurdodbeh. Kitāb al-masālik wa-l-mamālik. Tarj. M. J. de Goeje. – Leiden: Brill, 1889.

Maqdisiy. Aḥsan al-taqāsīm fī ma'rifat al-aqālīm. Bibl. Geogr. Arab. III. Ed. M. J. de Goeje. – Leiden: Brill, 1877.

Yoqut al-Hamaviy. Muʻjam al-buldān. J. II. – Bayrut: Dār Ṣādir, 1977.

Ҳудуд ул-олам (Масъул муҳаррир Мирсодиқ Исҳоқов). – Тошкент: “O‘zbekiston”, 2007.Б.

Downloads

Published

2026-10-15

How to Cite

Bekbo‘tayev Behruz Asqar o‘g‘li. (2026). QADIMGI TARIXIY MANBALARDA AMUDARYO. GEOGRAFIK O‘ZAN, NOMLAR TARIXI VA SIVILIZATSIYAGA TA’SIRI. IQRO , 24(01), 949–957. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9575