BOJXONA QONUNCHILIGINING O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI IQTISODIY XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDAGI O‘RNI: ZAMONAVIY HUQUQIY YONDASHUVLAR
Keywords:
bojxona qonunchiligi, iqtisodiy xavfsizlik, bojxona ma’muriyatchiligi, bojxona nazorati, bojxona to‘lovlari, tashqi iqtisodiy faoliyat, risklarni boshqarish, raqamli bojxona, bojxona huquqi, iqtisodiy manfaatlarAbstract
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy xavfsizligini ta’minlash tizimida bojxona qonunchiligining o‘rni va huquqiy ahamiyati tadqiq etilgan. Unda bojxona qonunchiligining fiskal, tartibga soluvchi, huquqni muhofaza qiluvchi va himoya funksiyalari o‘zaro bog‘liqlikda tahlil qilinadi. O‘zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi, bojxona ma’muriyatchiligini isloh qilishga oid normativ-huquqiy hujjatlar, rasmiy statistika ma’lumotlari hamda xalqaro bojxona standartlari asosida zamonaviy bojxona siyosatining iqtisodiy xavfsizlikka ta’siri baholanadi. Tadqiqotda 2024–2025-yillardagi tashqi savdo ko‘rsatkichlari, bojxona rasmiylashtiruvi vaqti, soddalashtirilgan bojxona tartib-taomillarining kengayishi, risklarni boshqarish va raqamlashtirish jarayonlari alohida o‘rganilgan. 2025-yilda O‘zbekiston tashqi savdo aylanmasining 81,2 mlrd AQSH dollariga yetgani bojxona boshqaruvi samaradorligiga qo‘yilayotgan talablarni yanada oshirayotgani asoslab beriladi. Tadqiqot yakunida bojxona qonunchiligini xalqaro standartlar bilan uyg‘unlashtirish, riskka asoslangan nazoratni chuqurlashtirish, ma’lumotlar almashinuvini takomillashtirish, post-bojxona auditini kengaytirish va huquqiy aniqlikni kuchaytirishga doir ilmiy-amaliy xulosalar ishlab chiqilgan.
References
O‘zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi. O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 20-yanvardagi O‘RQ-400-son Qonuni bilan tasdiqlangan. — Toshkent, 2016. — 1-modda, tegishli bob va moddalar.
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksi. Amaldagi tahrir. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ. — 2026-yil 1-mart holatidagi tahrir. — 1–412-moddalar.
O‘zbekiston Respublikasining “Davlat bojxona xizmati to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ-502-son, 2018-yil 18-oktabr. — Tegishli moddalar.
O‘zbekiston Respublikasining “Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ-419-son, 2017-yil 3-yanvar. — Tegishli moddalar.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Bojxona ma’muriyatchiligini isloh etish va O‘zbekiston Respublikasi davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish to‘g‘risida”gi PF-6005-son Farmoni. 2020-yil 5-iyun. — 1-ilova, 2020–2023-yillarda bojxona ma’muriyatchiligini isloh qilish konsepsiyasi va 2-ilova.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Bojxona faoliyatini takomillashtirishga oid takliflar ko‘rib chiqildi. 2025-yil 24-fevral. — Elektron rasmiy nashr, sahifa raqami ko‘rsatilmagan; statistik va tashkiliy ko‘rsatkichlar bo‘yicha tegishli qismlar.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. 2025-yilda O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 81 mlrd dollardan oshdi. — 2026-yil 22-yanvar. — Elektron rasmiy statistik material, sahifa raqami ko‘rsatilmagan.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Tashqi savdo aylanmasi: 2024-yil yanvar–dekabr. — 2025. — 1–4-betlar.
World Trade Organization. Agreement on Trade Facilitation. — Geneva: WTO, 2017. — Articles 7–8, 10, 12; risk management, post-clearance audit va authorized operators bo‘yicha tegishli bandlar.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. O‘zbekiston Prezidenti Jahon bojxona tashkiloti bosh kotibini qabul qildi. — 2026-yil 7-sentabr. — Elektron rasmiy material, sahifa raqami ko‘rsatilmagan.
World Customs Organization. SECO-WCO GTFP Phase II Workshop on Authorized Economic Operator in Uzbekistan. — Brussels: WCO, 2025. — Elektron material, sahifa raqami ko‘rsatilmagan.
Achilov A., Axlimirzayev A., Shomirzayev S., Ismoilov H., Mamatov Sh., Dadaboyev U. Bojxona organlarining huquqni muhofaza qilish faoliyati. II qism. — Toshkent: Bojxona instituti, 2023. — 292 b.; bojxona huquqbuzarliklari va huquqni muhofaza qilish faoliyatiga oid tegishli boblar.
Suyunov A.M., Muxammadieva M.U.B.Q. Tashqi iqtisodiy faoliyatda iqtisodiy xavfsizlikni ta’minlashning ayrim jihatlari // Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. — 2021. — Vol. 1, №9. — 136–147-betlar.
Kurpayanidi K.I. Bojxona ishi: darslik. — Farg‘ona: AL-FERGANUS, 2022. — 376 b.; bojxona tizimi, bojxona to‘lovlari, tarif va notarif tartibga solish hamda bojxona qonunchiligiga oid tegishli boblar.
Baev A.X. Bojxona ishi. — Toshkent: ToshDAU, 2023. — 226 b.; O‘zbekiston bojxona ishining shakllanishi, rivojlanishi va zamonaviy holatiga oid tegishli boblar.
Ismatullayeva Sh. Tashqi iqtisodiy faoliyatda bojxona xizmatlarining iqtisodiy ahamiyati // Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil. — 2025. — Vol. 3, №12. — 110–121-betlar.
Muratova Sh.N., Jumaboyev J.R. Tashqi iqtisodiy faoliyatni bojxona-tarif tartibga solish — mamlakat iqtisodiy xavfsizligini ta’minlash vositasi sifatida // World Scientific Research Journal. — 2026. — Vol. 50, №2. — 54–61-betlar.
Mamatov Sh. The Role of Combating Customs Crimes in Ensuring the Economic Security of the Republic of Uzbekistan. — 2025. — Elektron ilmiy maqola, PDF nashr.
United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD). General Profile: Uzbekistan. — 2024 international merchandise trade data. — Elektron statistik baza, sahifa raqami ko‘rsatilmagan.
World Trade Organization. Trade Facilitation and Digital Technologies. — Geneva: WTO. — Elektron material, raqamlashtirish, ma’lumotlar tahlili va bojxona nazoratidagi texnologiyalarga oid tegishli bo‘limlar.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo