BIBIXONIM, NODIR DEVONBEGI VA ISHRATXONA OBYEKTLARINING TARIXIY-ME’MORIY VA KONSTRUKTIV XUSUSIYATLARI

Authors

  • Ismoilov Oybek Aburashid o‘g‘li Mustaqil izlanuvchi, Samarqand, O’zbekiston

Keywords:

Samarqand me’morchiligi, Bibixonim masjidi, Nodir devonbegi madrasasi, Ishratxona maqbarasi, konstruktiv tahlil, seysmik barqarorlik, gumbaz va ravoq tizimi, poydevor muhandisligi, restavratsiya, Temuriylar me’morchiligi

Abstract

Ushbu maqolada Samarqand shahrida joylashgan uchta muhim tarixiy-me’moriy yodgorlik — Bibixonim jome masjidi, Nodir devonbegi (Xoja Ahror Vali) madrasasi hamda Ishratxona maqbarasining tarixiy, me’moriy va konstruktiv-muhandislik xususiyatlari har tomonlama tahlil qilinadi. Samarqand hududining seysmik va gidrogeologik sharoitlaridan kelib chiqqan holda, ushbu inshootlarning poydevor qurilmalari, gumbaz va ravoq tizimlari, tayanch devorlari hamda konstruktiv deformatsiyalanish sabablari kompleks ravishda o‘rganilgan. Maqolada Temuriylar va Ashtarxoniylar davri me’morchilik maktabining muhandislik yechimlari taqqoslanib, har bir binoning o‘ziga xos hajm-maydon kompozitsiyasi, seysmik barqarorligi va g‘isht terish texnologiyalari baholanadi. Shuningdek, XX–XXI asrlarda ushbu obyektlarda o‘tkazilgan konservatsiya va restavratsiya ishlarining texnik samaradorligi va konstruktiv xavfsizlik masalalari ilmiy tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari Samarqand me’moriy merosini saqlash, seysmik mustahkamlash va kelajakdagi restavratsiya loyihalarini rejalashtirishda muhim amaliy va nazariy manba bo‘lib xizmat qiladi.

References

Pugachenkova, G. A. (1981). Architectural Monuments of Samarkand. Tashkent: Fan Publishing. / Пугаченкова, Г. А. (1981). Архитектурные памятники Самарканда. Ташкент: Издательство «Фан».

Zakhidov, P. Sh. (1985). Architectural School of Samarkand: Structural Principles. Tashkent: Qomuslar Bosh Tahririyati. / Zohidov, P. Sh. (1985). Samarqand me’morchilik maktabi: konstruktiv tamoyillar. Toshkent: Qomuslar Bosh Tahririyati.

Pugachenkova, G. A. (1963). Ishratkhana Mausoleum in Samarkand: Architecture and History. Moscow: Iskusstvo. / Пугаченкова, Г. А. (1963). Мавзолей Ишратхана в Самарканде: Архитектура и история. Москва: Искусство.

Uralov, A. S. (2004). Seismic Resistance and Architecture of Historical Buildings in Samarkand. Samarkand: SamDAQI Nashriyoti. / Uralov, A. S. (2004). Samarqanddagi tarixiy binolarning seysmik chidamliligi va me’morchiligi. Samarqand: SamDAQI Nashriyoti.

Khakkulov, A. (1998). Restoration of Architectural Monuments of Samarkand. Tashkent: San’at. / Haqqulov, A. (1998). Samarqand me’moriy yodgorliklarini restavratsiya qilish. Toshkent: San’at.

Shishkin, V. A. (1960). Bibi-Khanum Mosque in Samarkand: History and Architectural Survey. Tashkent: Academy of Sciences of Uzbekistan. / Шишкин, В. А. (1960). Мечеть Биби-Ханым в Самарканде: История и архитектурное обследование. Ташкент: Академия наук УзССР.

Zasypkin, B. N. (1948). Architecture of Central Asia: Construction Techniques of XIV-XVII Centuries. Moscow: Academy of Architecture. / Засыпкин, Б. Н. (1948). Архитектура Средней Азии: Строительная техника XIV-XVII веков. Москва: Академия архитектуры.

Ahmedov, M. K. (2012). History of Uzbek Architecture and Structural Conservation. Tashkent: O‘zbekiston. / Ahmedov, M. K. (2012). O‘zbekiston me’morchiligi tarixi va konstruktiv konservatsiyasi. Toshkent: O‘zbekiston.

Voronina, V. L. (1977). Constructive Features of Monumental Buildings of Samarkand. Moscow: Stroyizdat. / Воронина, В. Л. (1977). Конструктивные особенности монументальных зданий Самарканда. Москва: Стройиздат.

UNESCO World Heritage Centre. (2001). Samarkand – Crossroad of Cultures: Conservation and Management Plan. Paris: UNESCO.

Downloads

Published

2026-10-07

How to Cite

Ismoilov Oybek Aburashid o‘g‘li. (2026). BIBIXONIM, NODIR DEVONBEGI VA ISHRATXONA OBYEKTLARINING TARIXIY-ME’MORIY VA KONSTRUKTIV XUSUSIYATLARI. IQRO , 24(01), 510–516. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9419