ENERGETIKA XAVFSIZLIGI GLOBAL XAVFSIZLIKNING MUHIM OMILI SIFATIDA: ENERGIYA RESURSLARI, GEOSIYOSIY RAQOBAT VA XALQARO BARQARORLIK

Authors

  • Abdusaitova Jasmina Erkinjon qizi Alfraganus Univercity nodavlat ta’lim muassasasining xalqaro munosabatlar yo’nalishi 3- bosqich talabasi
  • Turdiyev Madiyor Mamanazarovich Ilmiy rahbar

Keywords:

energetika xavfsizligi, global xavfsizlik, geosiyosat, neft, tabiiy gaz, energiya resurslari, energetik qaramlik, diversifikatsiya, kritik minerallar, energiya infratuzilmasi, xalqaro hamkorlik, geosiyosiy raqobat

Abstract

Mazkur maqolada energetika xavfsizligi zamonaviy xalqaro xavfsizlik tizimining muhim tarkibiy qismi sifatida tahlil qilinadi. Energiya resurslarining davlatlar iqtisodiyoti, tashqi siyosati va geosiyosiy manfaatlariga ta’siri, neft va tabiiy gaz ta’minotidagi uzilishlarning xalqaro bozorlarga ta’siri hamda energiya infratuzilmasining strategik ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda energetika xavfsizligi tushunchasining an’anaviy “ta’minotning uzluksizligi” yondashuvidan kengroq mazmunga ega bo‘lib borayotgani asoslanadi. Xususan, energiya manbalarini diversifikatsiya qilish, narxlarning barqarorligi, infratuzilmaning chidamliligi, kritik minerallar ta’minoti va energiya texnologiyalariga kirish kabi masalalar ham xavfsizlikning yangi o‘lchovlariga aylanayotgani tahlil qilinadi. Shuningdek, energiya resurslariga yuqori darajada bog‘liqlikning ayrim davlatlarning tashqi siyosiy mustaqilligiga ta’siri, energetika loyihalarining geosiyosiy vosita sifatidagi o‘rni va energiya tranzit yo‘llari atrofidagi raqobat o‘rganiladi. Maqolada qayta tiklanuvchi energiyaga o‘tish jarayoni ham xavfsizlik nuqtayi nazaridan baholanib, energiya tizimining “yashil” bo‘lishi avtomatik ravishda barcha xavflarni yo‘qotmasligi, balki kritik minerallar, texnologiyalar va elektr tarmoqlariga bog‘liq yangi xavflarni ham yuzaga keltirishi ko‘rsatiladi. Tadqiqot yakunida energetika xavfsizligini mustahkamlash uchun diversifikatsiya, mintaqaviy hamkorlik, infratuzilmani modernizatsiya qilish va xalqaro energiya bozorlarida o‘zaro bog‘liqlikdan konstruktiv foydalanish zarurligi asoslanadi.

References

Xalqaro energetika agentligi. Jahon energetika istiqbollari – 2025. Parij, 2025.

Winzer C. Energetika xavfsizligi tushunchasi, Energy Policy. 2012.

Cherp A. Jewell J. Energetika xavfsizligi tushunchasi: to‘rt asosiy yo‘nalishdan tashqari yondashuv Energy Policy. 2014.

Xalqaro energetika agentligi. Global gaz xavfsizligi sharhi – 2024. Parij, 2024.

Xalqaro energetika agentligi. Muhim minerallar bo‘yicha global istiqbollar – 2025. Parij, 2025.

Sovacool B. K., Mukherjee I. Energetika xavfsizligini tushunish va o‘lchash: umumlashtirilgan yondashuv 2011.

Xalqaro energetika agentligi. Energetika tizimlarining barqarorligi. Parij, 2026.

Energy Institute. Jahon energetikasi statistik sharhi – 2025. London, 2025.

Xalqaro qayta tiklanuvchi energiya agentligi. Energetika o‘tishining geosiyosati: energetika xavfsizligi. Abu-Dabi, 2024.

Xalqaro qayta tiklanuvchi energiya agentligi. Jahon energetikaga o‘tish istiqbollari – 2024: 1,5°C yo‘nalishi. Abu-Dabi, 2024.

OPEK. Jahon neft istiqbollari – 2045. Vena, 2024.

Jahon banki. Barqaror rivojlanish maqsadi – 7: Energetika taraqqiyoti bo‘yicha hisobot. Vashington, 2024.

Birlashgan Millatlar Tashkiloti. 7-maqsad: arzon va toza energiya. BMTning barqaror rivojlanish bo‘yicha materiallari. Nyu-York, 2026.

Yergin D. Izlanishlar: energetika, xavfsizlik va zamonaviy dunyoning qayta shakllanishi. Nyu-York: Penguin Press, 2011.

Xalqaro energetika agentligi. Neft – 2024: 2030-yilgacha tahlil va prognoz. Parij, 2024.

Xalqaro energetika agentligi. Energetika xavfsizligi. Parij, 2026.

Downloads

Published

2026-10-06

How to Cite

Abdusaitova Jasmina Erkinjon qizi, & Turdiyev Madiyor Mamanazarovich. (2026). ENERGETIKA XAVFSIZLIGI GLOBAL XAVFSIZLIKNING MUHIM OMILI SIFATIDA: ENERGIYA RESURSLARI, GEOSIYOSIY RAQOBAT VA XALQARO BARQARORLIK. IQRO , 24(01), 361–368. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9382