ENERGETIKA XAVFSIZLIGI GLOBAL XAVFSIZLIKNING MUHIM OMILI SIFATIDA: ENERGIYA RESURSLARI, GEOSIYOSIY RAQOBAT VA XALQARO BARQARORLIK
Keywords:
energetika xavfsizligi, global xavfsizlik, geosiyosat, neft, tabiiy gaz, energiya resurslari, energetik qaramlik, diversifikatsiya, kritik minerallar, energiya infratuzilmasi, xalqaro hamkorlik, geosiyosiy raqobatAbstract
Mazkur maqolada energetika xavfsizligi zamonaviy xalqaro xavfsizlik tizimining muhim tarkibiy qismi sifatida tahlil qilinadi. Energiya resurslarining davlatlar iqtisodiyoti, tashqi siyosati va geosiyosiy manfaatlariga ta’siri, neft va tabiiy gaz ta’minotidagi uzilishlarning xalqaro bozorlarga ta’siri hamda energiya infratuzilmasining strategik ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda energetika xavfsizligi tushunchasining an’anaviy “ta’minotning uzluksizligi” yondashuvidan kengroq mazmunga ega bo‘lib borayotgani asoslanadi. Xususan, energiya manbalarini diversifikatsiya qilish, narxlarning barqarorligi, infratuzilmaning chidamliligi, kritik minerallar ta’minoti va energiya texnologiyalariga kirish kabi masalalar ham xavfsizlikning yangi o‘lchovlariga aylanayotgani tahlil qilinadi. Shuningdek, energiya resurslariga yuqori darajada bog‘liqlikning ayrim davlatlarning tashqi siyosiy mustaqilligiga ta’siri, energetika loyihalarining geosiyosiy vosita sifatidagi o‘rni va energiya tranzit yo‘llari atrofidagi raqobat o‘rganiladi. Maqolada qayta tiklanuvchi energiyaga o‘tish jarayoni ham xavfsizlik nuqtayi nazaridan baholanib, energiya tizimining “yashil” bo‘lishi avtomatik ravishda barcha xavflarni yo‘qotmasligi, balki kritik minerallar, texnologiyalar va elektr tarmoqlariga bog‘liq yangi xavflarni ham yuzaga keltirishi ko‘rsatiladi. Tadqiqot yakunida energetika xavfsizligini mustahkamlash uchun diversifikatsiya, mintaqaviy hamkorlik, infratuzilmani modernizatsiya qilish va xalqaro energiya bozorlarida o‘zaro bog‘liqlikdan konstruktiv foydalanish zarurligi asoslanadi.
References
Xalqaro energetika agentligi. Jahon energetika istiqbollari – 2025. Parij, 2025.
Winzer C. Energetika xavfsizligi tushunchasi, Energy Policy. 2012.
Cherp A. Jewell J. Energetika xavfsizligi tushunchasi: to‘rt asosiy yo‘nalishdan tashqari yondashuv Energy Policy. 2014.
Xalqaro energetika agentligi. Global gaz xavfsizligi sharhi – 2024. Parij, 2024.
Xalqaro energetika agentligi. Muhim minerallar bo‘yicha global istiqbollar – 2025. Parij, 2025.
Sovacool B. K., Mukherjee I. Energetika xavfsizligini tushunish va o‘lchash: umumlashtirilgan yondashuv 2011.
Xalqaro energetika agentligi. Energetika tizimlarining barqarorligi. Parij, 2026.
Energy Institute. Jahon energetikasi statistik sharhi – 2025. London, 2025.
Xalqaro qayta tiklanuvchi energiya agentligi. Energetika o‘tishining geosiyosati: energetika xavfsizligi. Abu-Dabi, 2024.
Xalqaro qayta tiklanuvchi energiya agentligi. Jahon energetikaga o‘tish istiqbollari – 2024: 1,5°C yo‘nalishi. Abu-Dabi, 2024.
OPEK. Jahon neft istiqbollari – 2045. Vena, 2024.
Jahon banki. Barqaror rivojlanish maqsadi – 7: Energetika taraqqiyoti bo‘yicha hisobot. Vashington, 2024.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti. 7-maqsad: arzon va toza energiya. BMTning barqaror rivojlanish bo‘yicha materiallari. Nyu-York, 2026.
Yergin D. Izlanishlar: energetika, xavfsizlik va zamonaviy dunyoning qayta shakllanishi. Nyu-York: Penguin Press, 2011.
Xalqaro energetika agentligi. Neft – 2024: 2030-yilgacha tahlil va prognoz. Parij, 2024.
Xalqaro energetika agentligi. Energetika xavfsizligi. Parij, 2026.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo