O‘ZBEK TILI SEMANTIK ANALIZATORINI YARATISHNING LINGVISTIK ASOSLARI: JAHON, RUS VA O‘ZBEK TILSHUNOSLIGI TAJRIBASI

Authors

  • Nurboyeva Maftuna Vahobjon qizi Filologiya bo‘yicha falsafa doktori (PhD), Millat umidi universiteti o‘qituvchisi

Keywords:

semantik analizator, korpus lingvistikasi, kompyuter lingvistikasi, tabiiy tilni qayta ishlash, lingvistik modellashtirish, frazeologik omonimiya, frazeologik polisemiya, semantik tahlil

Abstract

Maqolada jahon, rus va o‘zbek tilshunosligida korpus lingvistikasining shakllanishi va rivojlanishi, ushbu yo‘nalishga hissa qo‘shgan olimlarning ilmiy qarashlari hamda o‘zbek tili semantik analizatorini yaratishning lingvistik asoslari yoritiladi. Shuningdek, frazeologik birliklarning semantik xususiyatlarini, xususan, omonimiya va polisemiya hodisalarini lingvistik modellashtirishning ahamiyati ochib beriladi.

References

Cruden, A. A Complete Concordance to the Holy Scriptures of Old and New Testament. – London, 1737. – 856 p.

Cowden Clarke, M.V. The Complete Concordance to Shakespeare: being a verbal index to all the passages in the dramatic works of the poet. – London, 1847. – 860 p.

Дыбо А.В., Шеймович А.В. Автоматический морфологический анализ для корпусов хакасского и древнетюркского языков / Научное обозрение саяно-алтая рецензируемый научный журнал Номер 2(08) (Периодичность − 2 раза в год. серия: Филология.Выпуск 2. 2014. – С. 9–31

Исраилова Н.А., Бакасова П.С. Морфологический анализатор кыргызского языка // Пятая Международная конференция по компьютерной обработке тюркских языков «TurkLang 2017». 2017. – Труды конференции. В 2-х томах. Т 2. – Казань: Издательство Академии наук Республики Татарстан, 327 с.

Мальковский М.Г., Старостин А.С. Модель синтаксиса в системе морфосинтаксического анализа «TREETON» //Тр. междунар. Конф. Диалог 2006. – М., 2006. – С. 481–492

Younger D.H. Recognition and parsing of context-free languages in time n3. Information and Control 10 (2). – P.189-208

Каневский Е.А., Колпакова Н.В. К вопросу построения морфологического анализатора // Компьютерная лингвистика и интеллектуальные технологии. 1999. Т. 2. – С. 98–106

S., Klein E., Loper E. Natural Language Processing with Python: Analyzing Text with the Natural Language Toolkit. – Beijing, 2009

Korobov M. Morphological Analyzer and Generator for Russian and Ukrainian Languages. Analysis of Images, Social Networks and Texts: 4th International Conference, AIST 2015. – Yekaterinburg, Russia, April 9–11, 2015. Communications in Computer and Information Science, Springer, 2015.

Moskvina A., Orlova D., Panicheva P., Mitrofanova O. Development of the Core for Syntactic Parser for Russian based on NLTK libraries // Труды XIX Международной объединенной научной конференции «Интернет и современное общество». – Санкт-Петербург, 2016

Ляшевская О.Н., Астафьева И., Бонч-Осмоловская А., Гарейшина А., Гришина Ю., Дьячков В., Ионов М., Королева А., Кудринский М., Литягина А., Лучина Е., Сидорова Е., Толдова С., Савчук С., Коваль С. Оценка методов автоматического анализа текста: морфологические парсеры русского языка // Компьютерная лингвистика и интеллектуальные технологии. 2010. № 9 (16). – С. 318–326

Simpson R., Dushyanthi Mendis. “A Corpus-Based Study of Idioms in Academic Speech.” TESOL Quarterly 37, no. 3 (2003). – P. 419–441. https://doi.org/10.2307/3588398 (murojaat sanasi: 18.03.2025).

Ebeling S.O., Hasselgård H. Phraseology in learner corpus research. In S. Granger, G. Gilquin, F. Meunier (eds) The Cambridge Handbook of Learner Corpus Research. – Cambridge: Cambridge University Press, 2015. – P. 207–230.

Gyllstad H., Wolter B. Collocational processing in light of the phraseological continuum model: Does semantic transparency matter? Language Learning 66(2), 2016. – P. 296–323.

Granger, S. Phraseology, corpora and L2 research. In Granger, S. (ed.) Perspectives on the L2 Phrasicon: The View from Learner Corpora. – Bristol: Multilingual Matters, 2021. – P. 3–21. https://www.multilingual-matters.com/page/detail/Perspectives-on-the-L2-Phrasicon/?k=9781788924856,(murojaat sanasi: 16.03.2025).

Добровольский Д.О. Корпусный подход к исследованию фразеологии: новые результаты по данным параллельных корпусов. Вестник Санкт-Петербургского университета. Язык и литература. Tom 17, Nomer 3, 2020. – C. 398–411.

Budiltseva M.B., Novikova N.S. Жизнь идиомы – определение актуального корпуса фразеологизмов: опыт экспериментального исследования. RUDN Journal of Language Studies, Semiotics and Semantics, 2023, 14(3). – C. 931–945.

Кротова Е. Б. Фразеологизмы-конструкции в корпусе: особенности поиска и анализа выдачи (на материа ле немецкого языка) // Лингвистика и методика преподавания иностранных языков. 2022. № 2 (17). https://doi.org/10.37892/2218-1393-2022-17-2-76-90, (murojaat sanasi: 04.02.20205).

Горожанов А. И. Алгоритмы поиска фразеологизмов в лингвистическом корпусе с морфологической разметкой. Филологические науки. Вопросы теории и практики. 2024. Том 17. Выпуск 1. – C. 132–138.

Махмудов М.А., Пиотровская А.А., Садыков Т. Система машинного анализа и синтеза тюркской словоформы // Переработка текста методами инженерной лингвистики. – Минск, 1982. – C. 121–130

Айымбетов М.К. Опыт лингвостатистического анализа лексики и морфологии каракалпакского публицистического текста: Автореф. дисс… канд. фил. наук. – Ташкент, 1987. – 56 c.

Муҳаммедов С.А. Статистический анализ лексико-морфологической структуры узбекских газетных текстов: Автореф. дисс… канд. фил. наук. – Ташкент, 1980. – 51 c.

Бабанаров А. Разработка принципов построения словарного обеспечения турецко-русского машинного перевода: Автореф. дисс. … канд. фил. наук. – Л., 1981. – 54 c.

Норов А. Компьютер лингвистикаси асослари. – Қарши, 2017. – Б. 136

Уринбаева Д.Б. Ўзбек фольклори матнларининг лингвостатистик тадқиқи. – Тошкент: Фан, 2010. – Б. 121

Абдурахмонова Н.З. Инглизча матнларни ўзбек тилига таржима қилиш дастурининг лингвистик таъминоти (Содда гаплар мисолида): Филол. фан. б. фалс. док. (PhD)... дисс. автореф. – Тошкент, 2018. – 49 б.

Ҳамроева Ш.М. Ўзбек тили муаллифлик корпусини тузишнинг лингвистик асослари: Филол. фан. б. фалс. док. (PhD)... дисс. автореф. – Бухоро, 2017. – 49 б.

Гулямова Ш. Ўзбек тили семантик анализаторининг лингвистик асослари. Филол. фан. д-ри дисс. – Фарғона, 2022. – 281 б.

Раҳматуллаев Ш. Ҳозирги адабий ўзбек тили. Иккинчи китоб. – Тошкент: Mumtoz so‘z, 2010. – 365 б.

Бегматова Г. Х. Ўзбек миллий корпусида идиомалар базасини яратиш муаммолари. НамДУ илмий ахборотномаси. 2019-йил 7-сон. – Б. 215–219.

Ганиева Ш.А. Ўзбек фразеологизмлари структураси (шаклий ва мазмуний моделлаштириш). Филол. фан. б. фалс. док. (PhD)... дисс. автореф. – Фарғона, 2017. – 50 б.

Downloads

Published

2026-10-05

How to Cite

Nurboyeva Maftuna Vahobjon qizi. (2026). O‘ZBEK TILI SEMANTIK ANALIZATORINI YARATISHNING LINGVISTIK ASOSLARI: JAHON, RUS VA O‘ZBEK TILSHUNOSLIGI TAJRIBASI. IQRO , 24(01), 323–327. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9373