PARAZITAR KASALLIKLARNING SURUNKALI YALLIG‘LANISH VA METABOLIK BUZILISHLAR RIVOJLANISHIDAGI EHTIMOLIY PATOGENETIK MEXANIZMLARI

Authors

  • Amanov Kobiljon Tibbiy biologiya, mikrobiologiya, immunologiya va virusologiya kafedrasi dotsenti

Keywords:

parazitar kasalliklar, surunkali yallig‘lanish, immunometabolizm, gelmintozlar, protozoy infeksiyalar, ichak mikrobiotasi, insulin rezistentligi, dislipidemiya, sitokinlar, oksidativ stress

Abstract

Maqolada surunkali parazitar infeksiyalarning yallig‘lanish va metabolik homeostazga ta’sir etuvchi ehtimoliy patogenetik mexanizmlari tahlil qilindi. Parazitning to‘qimaga invaziyasi, ichak epitelial to‘sig‘ining buzilishi, mikrobiota tarkibining o‘zgarishi, immun hujayralarning funksional qayta dasturlanishi, oksidativ stress hamda sitokin signalizatsiyasi glyukoza va lipid almashinuviga qanday ta’sir ko‘rsatishi xalqaro manbalar asosida umumlashtirildi. Gelmintozlarda Th2/Treg–IL-4/IL-13–M2 o‘qi ayrim sharoitlarda metabolik yallig‘lanishni susaytirishi mumkinligi, protozoy infeksiyalarida esa disbioz, epitelial permeabellik va proinflammasion signallar metabolik disfunksiyani kuchaytirishi mumkinligi ko‘rsatildi. Natijalar parazitar kasalliklarning metabolik oqibatlari bir yo‘nalishli emasligini, ularning parazit turi, invaziya intensivligi, xo‘jayin immun fenotipi, ovqatlanish va mikrobiota holatiga bog‘liq ekanini ko‘rsatadi.

References

Chavakis T., Alexaki V.I., Ferrante A.W. Jr. Macrophage function in adipose tissue homeostasis and metabolic inflammation. Nature Immunology. 2023;24:757–766. doi:10.1038/s41590-023-01479-0.

Russell D.G., Huang L., VanderVen B.C. Immunometabolism at the interface between macrophages and pathogens. Nature Reviews Immunology. 2019;19:291–304. doi:10.1038/s41577-019-0124-9.

van der Zande H.J.P., Zawistowska-Deniziak A., Guigas B. Immune regulation of metabolic homeostasis by helminths and their molecules. Trends in Parasitology. 2019;35(10):795–808. doi:10.1016/j.pt.2019.07.014.

Moyat M., Coakley G., Harris N.L. The interplay of type 2 immunity, helminth infection and the microbiota in regulating metabolism. Clinical & Translational Immunology. 2019;8:e1089. doi:10.1002/cti2.1089.

Wiria A.E. et al. Helminth infections, type-2 immune response, and metabolic syndrome. PLoS Pathogens. 2014;10(7):e1004140. PMID:24992724.

Rennie C., Fernandez R., Donnelly S., McGrath K.C. The impact of helminth infection on the incidence of metabolic syndrome: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Endocrinology. 2021;12:728396. doi:10.3389/fendo.2021.728396.

Klimczak S., Packi K., Rudek A., Wenclewska S., Kurowski M., Kurczabińska D., Śliwińska A. The influence of the protozoan Giardia lamblia on the modulation of the immune system and alterations in host glucose and lipid metabolism. International Journal of Molecular Sciences. 2024;25(16):8627. doi:10.3390/ijms25168627.

Fekete E., Allain T., Siddiq A., Sosnowski O., Buret A.G. Giardia spp. and the gut microbiota: dangerous liaisons. Frontiers in Microbiology. 2021;11:618106. doi:10.3389/fmicb.2020.618106.

Guan L., Liu R. The role of diet and gut microbiota interactions in metabolic homeostasis. Advanced Biology. 2023;7(9):e2300100. doi:10.1002/adbi.202300100.

Gause W.C., Maizels R.M. Macrobiota—helminths as active participants and partners of the microbiota in host intestinal homeostasis. Current Opinion in Microbiology. 2016;32:14–18. doi:10.1016/j.mib.2016.04.004.

Heieis G.A. et al. Metabolic heterogeneity of tissue-resident macrophages in homeostasis and during helminth infection. Nature Communications. 2023;14:5627. doi:10.1038/s41467-023-41353-z.

Leavy O. ILC2s maintain metabolic homeostasis. Nature Reviews Immunology. 2013;13:224. doi:10.1038/nri3440.

Dai M., Yang X., Yu Y., Pan W. Helminth and host crosstalk: new insight into treatment of obesity and its associated metabolic syndromes. Frontiers in Immunology. 2022. PMID:35281054.

Sikder S., Pierce D., Sarkar E.R., McHugh C., Quinlan K.G.R., Giacomin P., Loukas A. Regulation of host metabolic health by parasitic helminths. Trends in Parasitology. 2024;40(5):386–400. doi:10.1016/j.pt.2024.03.006.

Cortés A., Peachey L., Scotti R., Jenkins T.P., Cantacessi C. Helminth–microbiota cross-talk: a journey through the vertebrate digestive system. Molecular and Biochemical Parasitology. 2019;233:111222. doi:10.1016/j.molbiopara.2019.111222.

Downloads

Published

2026-09-30

How to Cite

Amanov Kobiljon. (2026). PARAZITAR KASALLIKLARNING SURUNKALI YALLIG‘LANISH VA METABOLIK BUZILISHLAR RIVOJLANISHIDAGI EHTIMOLIY PATOGENETIK MEXANIZMLARI. IQRO , 23(02), 671–677. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9288