SUV TAQCHILLIGI EKOLOGIK MUAMMO SIFATIDA: GLOBAL TENDENSIYALAR VA MARKAZIY OSIYO SHAROITIDA KOMPLEKS EKOLOGIK YONDASHUV
Keywords:
suv taqchilligi, ekologik xavfsizlik, suv resurslari, iqlim o‘zgarishi, Markaziy Osiyo, Amudaryo, Sirdaryo, Orolbo‘yi, transchegaraviy suvlar, suv-energetika-oziq-ovqat nexusi, ekotizim, barqaror rivojlanish, ekologik boshqaruv, suv samaradorligi.Abstract
Mazkur maqolada suv taqchilligi zamonaviy ekologik xavfsizlikning tizimli va ko‘p omilli muammosi sifatida kompleks ilmiy yondashuv asosida tadqiq etilgan. Suv resurslarining cheklanganligi faqat tabiiy suv zaxiralarining kamayishi bilan izohlanmay, balki iqlim o‘zgarishi, demografik o‘sish, urbanizatsiya, qishloq xo‘jaligida suvdan samarasiz foydalanish, sanoatlashuv, yer degradatsiyasi, ekotizimlarning buzilishi va institutsional boshqaruvdagi nomutanosibliklarning o‘zaro ta’siri natijasida yuzaga keladigan murakkab ekologik jarayon sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda suv taqchilligining global miqyosdagi dinamikasi, iqlim o‘zgarishining gidrologik siklga ta’siri, yer usti va yer osti suvlarining ekologik holati, suv-ekotizim munosabatlari hamda suv resurslaridan foydalanishning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, Markaziy Osiyo, xususan, Amudaryo va Sirdaryo havzalari misolida suv taqchilligining mintaqaviy xususiyatlari, transchegaraviy suv resurslarini boshqarish, Orol dengizi ekologik inqirozi, muzliklarning qisqarishi, irrigatsiya tizimlarining eskirishi va suv-energetika-oziq-ovqat-ekotizim nexusi masalalari ochib beriladi. Tadqiqot natijalari suv taqchilligini bartaraf etish faqat yangi suv manbalarini izlash yoki infratuzilmaga investitsiya kiritish bilan cheklanmasligi, balki suv talabini boshqarish, ekotizimlarning ekologik sig‘imini hisobga olish, suvdan foydalanish samaradorligini oshirish, iqlimga moslashuv, raqamli monitoring va transchegaraviy institutsional hamkorlikni yagona boshqaruv tizimiga birlashtirish zarurligini ko‘rsatadi. Maqolada Markaziy Osiyo uchun ekologik barqaror, resurslarni tejovchi va iqlimga chidamli suv boshqaruvi modelining konseptual yo‘nalishlari taklif etiladi.
References
IPCC. Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press, 2021.
IPCC. Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report. Cambridge University Press, 2022.
IPCC. Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report. Geneva: Intergovernmental Panel on Climate Change, 2023.
UNESCO/UN-Water. United Nations World Water Development Report 2024: Water for Prosperity and Peace. Paris: UNESCO, 2024.
UNESCO/UN-Water. United Nations World Water Development Report 2023: Partnerships and Cooperation for Water. Paris: UNESCO, 2023.
FAO. AQUASTAT – FAO’s Global Information System on Water and Agriculture. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations.
Frenken, K. Irrigation in Central Asia in Figures: AQUASTAT Survey – 2012. FAO, Rome, 2013.
World Bank. Central Asia Water and Energy Program: Working for Energy and Water Security. Washington, DC: World Bank.
World Bank. Building a Water Secure Future in Central Asia. Washington, DC: World Bank, 2024.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo