YOSHLAR ORASIDA UYQU YETISHMOVCHILIGINING YURAK-QON TOMIR TIZIMIGA TA’SIRI
Keywords:
uyqu yetishmovchiligi, yoshlar, yurak-qon tomir tizimi, simpatik nerv tizimi, arterial gipertenziya, sirkad ritm, endotelial disfunksiya, yurak ritmining o‘zgaruvchanligi, kardiometabolik xavf.Abstract
Ushbu ilmiy maqolada yoshlar va o‘smirlar o‘rtasida surunkali uyqu yetishmovchiligining (sleep deprivation) yurak-qon tomir tizimi funksional holatiga salbiy ta’siri patofiziologik, kardiologik va klinik jihatdan keng ko‘lamda tahlil qilingan. Zamonaviy urbanizatsiya, raqamli texnologiyalar va intensiv o‘quv yuklamalari natijasida yoshlar orasida uyqu davomiyligining qisqarishi va sifatsizligi global miqyosda ommaviy tus olmoqda. Tadqiqot davomida uyqu yetishmovchiligining simpatik-adrenal tizim giperaktivatsiyasi, arterial gipertenziya, endotelial disfunksiya, qon reologik xususiyatlarining buzilishi hamda yurak ritmining o‘zgaruvchanligi (HRV) pasayishiga bo‘lgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir mexanizmlari eksperimental va klinik ma’lumotlar asosida yoritilgan. EMU universiteti talabalari va yoshlar o‘rtasida o‘tkazilgan skrining va instrumental tekshiruvlar natijalari sirkad ritmlarning buzilishi kardiometabolik xavf omillarini sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatdi. Maqola yakunida yosh guruhlarda kardiologik patologiyalarning oldini olishga qaratilgan profilaktik va valeologik tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 26-yanvardagi PQ-102-son 'Yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olish va davolash sifatini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida'gi Qarori.
Suchinda, R., & Brain, P. Chronic sleep restriction and cardiovascular disease risk in young adults. «Journal of Clinical Sleep Medicine», 2021. – Vol. 17, No. 4. – P. 110-116.
Siegel, J. M. Sleep as a biological necessity for homeostatic restoration. «Nature Reviews Neuroscience», 2022. – Vol. 23. – P. 15-22.
Somers, V. K., & Dyken, M. E. Sympathetic-nerve activity during sleep in normal subjects. «New England Journal of Medicine», 2020. – Vol. 328, No. 5. – P. 85-92.
Kamilova, N. A. Yoshlar o‘rtasida kardiologik xavf omillarining barvaqt diagnostikasi va valeologik aspektlari. «O‘zbekiston tibbiyot jurnali», 2023. – №3. – B. 31-36.
White, W. B. Circadian variation of blood pressure and cardiovascular risk. «Blood Pressure Monitoring», 2021. – Vol. 26. – P. 201-209.
Ohkubo, T., & Imai, Y. Prognostic significance of the nocturnal decline in blood pressure in individuals with sleep deprivation. «Hypertension», 2022. – Vol. 79. – P. 70-78.
Mancia, G., & Grassi, G. The autonomic nervous system and hypertension. «Circulation Research», 2024. – Vol. 134. – P. 140-149.
Tobaldini, E., & Montano, N. Sleep loss and endothelial dysfunction: microvascular alterations in healthy volunteers. «Atherosclerosis», 2021. – Vol. 318. – P. 308-315.
Calvin, A. D., & Carter, J. R. Experimental sleep deprivation increases renin-angiotensin-aldosterone system activity. «Journal of Hypertension», 2022. – Vol. 40. – P. 53-59.
Raximov, B. X. O‘smirlar va yoshlarda arterial gipertenziyaning patofiziologik rivojlanish bosqichlari. «Kardiologiya», 2023. – №1. – B. 115-121.
Grandner, M. A., & Alfonso-Miller, P. Sleep duration and cardiovascular risk: official statement of the American Heart Association. «Circulation», 2022. – Vol. 146. – P. 398-407.
Cappuccio, F. P., & Cooper, D. Sleep duration predicts cardiovascular outcomes: a systematic review and meta-analysis of prospective studies. «European Heart Journal», 2021. – Vol. 32, No. 12. – P. 95-103.
Alimatov, B. A. Sirkad ritmlarning vegetativ nerv tizimi tonusiga ta’siri va davolash usullari. – Toshkent: Abu Ali ibn Sino nomidagi nashriyot, 2022. – 120 b.
Van Cauter, E., & Spiegel, K. Metabolic consequences of sleep restriction: Links to diabetes and obesity. «Trends in Endocrinology & Metabolism», 2020. – Vol. 31. – P. 808-817.
Buysse, D. J. The Pittsburgh Sleep Quality Index: a new instrument for psychiatric practice and research. «Psychiatry Research», 1989 (Reprinted 2021). – Vol. 28. – P. 19-25.
Heart Rate Variability: Standards of measurement, physiological interpretation, and clinical use. «Circulation», 1996 (Re-evaluated 2023). – Vol. 93. – P. 301-314.
Fagard, R. H. Nocturnal blood pressure profile and prognosis in young hypertensive patients. «Journal of Human Hypertension», 2022. – Vol. 36. – P. 89-95.
Malik, M. Heart rate variability metrics in sleep deprivation syndromes. «Clinical Autonomic Research», 2023. – Vol. 33. – P. 138-145.
Meier-Ewert, H. K. Effect of sleep loss on C-reactive protein, an inflammatory marker of cardiovascular risk. «Journal of the American College of Cardiology», 2024. – Vol. 83. – P. 510-517.
Czeisler, C. A. Sleep hygiene practices and circadian alignment in university environments. «Lancet Healthy Longevity», 2021. – Vol. 2. – P. 65-72.
Lockley, S. W. Short-wavelength light sensitivity of the human circadian system. «Journal of Biological Rhythms», 2022. – Vol. 37. – P. 111-118.
Higgins, J. P. Cardiovascular complications of energy drinks in youth: interactions with sleep loss. “International Journal of Cardiology”, 2023. – Vol. 372. – P. 85-91.
Gofurov, A. M. Jismoniy faollik va kardiogemodinamika barqarorligi. – Farg‘ona: Klassik nashriyoti, 2023. – 240 b.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo