XARAJAT VA DAROMAD KO'RSATKICHLARINI YAIM, AHOLI SONI VA HUDUD MAYDONIGA NISBATAN NORMALLASHTIRISH: METODOLOGIK YONDASHUVLAR VA O'ZBEKISTON MISOLIDA TAHLIL

Authors

  • Xursandov Sherkonbek Sherzod o’g’li Toshkent Davlat Iqtisodiyot Universiteti talabasi
  • Utanov Bunyod Kuvandikovich Ilmiy rahbar: “Iqtisodiy statistika” kafedrasi professori, (PhD)

Keywords:

fiskal ko'rsatkichlar, normallashtirish, yalpi ichki mahsulot, jon boshiga xarajat, hududiy zichlik, maxraj samarasi, byudjet tahlili, milliy hisoblar tizimi (SNA 2008), GFSM 2014, davlat moliyasi statistikasi, qiyosiy tahlil, hududiy tafovutlar, aholini ro'yxatga olish.

Abstract

Fiskal ko'rsatkichlarning mutlaq qiymatlari o'z-o'zicha iqtisodiy mazmunga ega emas — ular faqat muayyan bazaga nisbatan olinganda qiyoslanadigan axborotga aylanadi. Mazkur maqolada davlat byudjeti daromad va xarajatlarini normallashtirishning uchta asosiy bazisi — yalpi ichki mahsulot, aholi soni va hudud maydoni — ning metodologik asoslari, qo'llanish chegaralari hamda tanlangan maxraj natijaga ko'rsatadigan ta'siri tahlil qilinadi. O'zbekiston Respublikasining 2025–2026-yillardagi byudjet va statistika ma'lumotlari asosida bir xil mutlaq ko'rsatkichning turli maxrajlarda qanchalik farqli talqin berishi empirik ravishda ko'rsatiladi. Tadqiqot natijalari maxraj tanlovi texnik emas, balki mazmunan tahliliy qaror ekanini, maxraj qayta ko'rib chiqilganda esa hosila ko'rsatkichlarning avtomatik ravishda o'zgarishini tasdiqlaydi. Maqolada normallashtirilgan ko'rsatkichlarni taqdim etishda majburiy metodologik shaffoflik talablari bo'yicha takliflar berilgan.

References

United Nations, European Commission, IMF, OECD & World Bank. System of National Accounts 2008. New York, 2009. — https://unstats.un.org/unsd/nationalaccount/docs/sna2008.pdf

International Monetary Fund. Government Finance Statistics Manual 2014. Washington, D.C., 2014. — https://www.imf.org/external/pubs/ft/gfs/manual/2014/gfsfinal.pdf

O'zbekiston Respublikasining «2026-yil uchun O'zbekiston Respublikasining Davlat budjeti to'g'risida»gi Qonuni, O'RQ-1105, 25.12.2025. — https://lex.uz/uz/docs/-7949060

O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. 2026-yil uchun Davlat budjeti parametrlari va soliq siyosati. Toshkent, 2025.

O'zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo'mitasi. Demografik ko'rsatkichlar, 2026. — https://stat.uz

O'zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo'mitasi. Aholi va qishloq xo'jaligi ro'yxatga olishi: dastlabki natijalar. Toshkent, 2026.

Eurostat. Government finance statistics — methodology and background. Luxembourg, 2024.

OECD. Government at a Glance 2025. Paris, 2025.

World Bank. A Framework for Fiscal Performance Assessment. Washington, D.C., 2023.

Australian Bureau of Statistics. Australian System of National Accounts: Concepts, Sources and Methods, Edition 8, Chapter 3.

United Nations Statistics Division. Handbook on Measuring Quality of Employment and Living Standards. New York, 2015.

O'zbekiston Respublikasi Prezidentining «O'zbekiston — 2030» strategiyasi to'g'risidagi Farmoni, PF-158, 11.09.2023.

Downloads

Published

2026-08-29

How to Cite

Xursandov Sherkonbek Sherzod o’g’li, & Utanov Bunyod Kuvandikovich. (2026). XARAJAT VA DAROMAD KO’RSATKICHLARINI YAIM, AHOLI SONI VA HUDUD MAYDONIGA NISBATAN NORMALLASHTIRISH: METODOLOGIK YONDASHUVLAR VA O’ZBEKISTON MISOLIDA TAHLIL. IQRO , 23(01), 473–477. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/8961