İNGİLİS DANIŞIQ ETİKETLƏRİNİN FUNKSİONAL-ÜSLUBİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ
Keywords:
danışıq etiketi, funksional üslub, praqmatika, diskurs, nəzakət, müraciət formaları, sosial münasibətlər, registr.Abstract
İngilis dilində danışıq etiketi kommunikativ münasibətlərin qurulması və tənzimlənməsində mühüm rol oynayan sosial-praqmatik və funksional-üslubi vasitələr sistemidir. Salamlaşma, müraciət, təşəkkür, üzrxahlıq, xahiş, kompliment və sağollaşma formulları yalnız ənənəvi nəzakət normalarını ifadə etmir, həm də ünsiyyət iştirakçılarının sosial mövqeyini, qarşılıqlı münasibətini, yaxınlıq və məsafə dərəcəsini, emosional vəziyyətini və kommunikativ niyyətini əks etdirir. Bu vahidlərin funksional yükü onların leksik mənası ilə məhdudlaşmır; konkret situasiya, registr, intonasiya, sosial status, kommunikasiya kanalı və tərəflərin ortaq bilikləri onların praqmatik və üslubi dəyərini formalaşdırır. Gündəlik söhbətdə kontaktın yaradılması və qorunması, telefon danışığında ünsiyyətin başlanğıc və son mərhələlərinin təşkili, media və institusional diskursda isə status, rəsmilik və auditoriyaya münasibətin ifadəsi ön plana keçir. Arxakanal siqnalları dinləyicinin söhbətdə fəal iştirakını və danışanın nitqinə reaksiyasını göstərərək kommunikativ əlaqənin davamlılığını təmin edir. Müraciət formaları və nəzakət markerləri sosial iyerarxiyanı, subordinasiyanı və həmrəyliyi indeksləşdirə bilir. Eyni dil vahidinin müxtəlif situasiyalarda fərqli kommunikativ məna qazanması danışıq etiketinin dinamik xarakterini üzə çıxarır. Bədii dialoq nümunələri də etiket formalarının personajların sosial statusunun, münasibətlər sisteminin və emosional yaxınlığının təqdimində mühüm üslubi vasitə olduğunu göstərir. Müasir qeyri-rəsmi ünsiyyətdə daha qısa və lakonik formalar üstünlük təşkil etdiyi halda, tarixi bədii diskursda status və rəsmilik daha geniş və açıq nəzakət konstruksiyaları ilə ifadə olunur. İngilis danışıq etiketi bu xüsusiyyətləri ilə sosial münasibətləri dil vasitəsilə təşkil edən və diskursun funksional quruluşuna təsir göstərən çevik kommunikativ mexanizm kimi səciyyələnir. Bu funksional müxtəliflik danışıq etiketinin dil sistemində sabit formullar toplusu deyil, sosial və kommunikativ şəraitə uyğun şəkildə dəyişən dinamik vasitə olduğunu təsdiqləyir.
References
Allahverdiyeva A. M. İngilisdilli televiziya mətnlərinin koqnitiv xüsusiyyətləri: filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiyanın avtoreferatı. Bakı, 2014. 24 s.
Yusifova P. T. İngilis və Azərbaycan dillərində mədəniyyətlərarası ünsiyyət zamanı örtülü mənanın ifadəsi: filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiyanın avtoreferatı. Bakı, 2024. 36 s.
Biber D., Johansson S., Leech G. N., Conrad S., Finegan E. Grammar of Spoken and Written English. Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 2021. 1258 p.
Camp E. Sarcasm, Pretense, and the Semantics/Pragmatics Distinction // Noûs. 2011. No. 1. 48 p.
Declerck R., Reed S., Cappelle B. The Grammar of the English Verb Phrase. Vol. 1: The Grammar of the English Tense System: A Comprehensive Analysis. New York: Mouton de Gruyter, 2006. 856 p.
Deppermann A., De Stefani E. Meaning in Interaction // Interactional Linguistics. John Benjamins Publishing Company, 2024. 12 p.
Hawthorne N. The Scarlet Letter. Illustrated edition. Boston: James R. Osgood and Company, 1878. 323 p.
Hemingway E. For Whom the Bell Tolls. New York: Charles Scribner’s Sons, 1940. 251 p.
Letts T. August: Osage County. New York: The Weinstein Company, 2013. 139 p.
Melville H. Moby-Dick; or, The Whale. Vol. I. London; Bombay; Sydney: Constable and Company Ltd, 1922. 394 p.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo