SUV RESURSLARI, YASHIL QOPLAMA VA SHAHAR ISSIQLIK OROLI KOʻRSATKICHLARI ASOSIDA INTEGRATSIYALASHGAN EKOLOGIK BARQARORLIK INDEKSINI HISOBLASH

Authors

  • Fayzullayev Mirzohid Nurali oʻgʻli “Tashgistechnologies” MChJ 4-kategoriyali xaritachi
  • Muslimbekov Baxodir Mirza oʻgʻli “Kosmik monitoring va geoaxborot texnologiyalari markazi” MChJ, Yetakchi mutaxassis

Keywords:

geoinformatika, masofaviy zondlash, ekologik barqarorlik indeksi, shahar issiqlik oroli, NDVI, MNDWI, GIS, urbanizatsiya, Mann-Kendall trend tahlili.

Abstract

Mazkur maqolada Toshkent viloyati misolida suv resurslari, oʻrmon-yashil qoplam va yer yuzasi termal rejimi (shahar issiqlik oroli — UHI) koʻrsatkichlarini birlashtirgan Integratsiyalashgan Ekologik Barqarorlik Indeksi (IEBI) modeli taklif etiladi. Model Landsat va Sentinel seriyali kosmik tasvirlar asosida hisoblangan NDVI, MNDWI va LST spektral indekslarini entropiya vaznlash usuli yordamida bitta kompleks koʻrsatkichga birlashtirish orqali quriladi. 2000–2025 yillar oralig'idagi koʻp yillik tahlil Mann-Kendall trend testi yordamida amalga oshirildi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, tadqiqot hududida IEBI qiymati statistik ahamiyatli manfiy tendensiyaga ega (Sen's slope ≈ −0,034/yil), bu esa urbanizatsiya jarayoni kuchaygan hududlarda ekologik barqarorlikning izchil pasayib borayotganidan dalolat beradi. Toshkent shahri markaziy qismida IEBI eng past qiymatga (0,31), Bʻstonliq tumanida esa eng yuqori qiymatga (0,78) erishdi. Taklif etilgan model hududiy rejalashtirish va ekologik siyosat qarorlarini qabul qilishda amaliy qoʻllanilishi mumkin.

References

Rouse J.W., Haas R.H., Schell J.A., Deering D.W. Monitoring vegetation systems in the Great Plains with ERTS. // NASA Special Publication, 1974. — Vol. 351. — P. 309–317.

McFeeters S.K. The use of the Normalized Difference Water Index (NDWI) in the delineation of open water features. // International Journal of Remote Sensing, 1996. — Vol. 17(7). — P. 1425–1432.

Xu H. Modification of normalised difference water index (NDWI) to enhance open water features in remotely sensed imagery. // International Journal of Remote Sensing, 2006. — Vol. 27(14). — P. 3025–3033.

Zhou W., Huang G., Cadenasso M.L. Does spatial configuration matter? Understanding the effects of land cover pattern on land surface temperature in urban landscapes. // Landscape and Urban Planning, 2011. — Vol. 102(1). — P. 54–63.

Mann H.B. Nonparametric tests against trend. // Econometrica, 1945. — Vol. 13(3). — P. 245–259.

Kendall M.G. Rank Correlation Methods. — London: Griffin, 1975.

Mamatkulov Z. Iqlim oʻzgarishi va uning suv resurslariga ta'sirini baholash: PhD dissertatsiyasi. — Toshkent: TIQXMMI, 2023.

Gorelick N., Hancher M., Dixon M., Ilyushchenko S., Thau D., Moore R. Google Earth Engine: Planetary-scale geospatial analysis for everyone. // Remote Sensing of Environment, 2017. — Vol. 202. — P. 18–27.

Downloads

Published

2026-08-12

How to Cite

Fayzullayev Mirzohid Nurali oʻgʻli, & Muslimbekov Baxodir Mirza oʻgʻli. (2026). SUV RESURSLARI, YASHIL QOPLAMA VA SHAHAR ISSIQLIK OROLI KOʻRSATKICHLARI ASOSIDA INTEGRATSIYALASHGAN EKOLOGIK BARQARORLIK INDEKSINI HISOBLASH. IQRO , 23(01), 229–235. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/8874