IJTIMOIY TARMOQLAR TA’SIRIDA SHAKLLANAYOTGAN NEOLOGIZMLAR VA ULARNING SEMANTIK EVOLYUTSIYASI

Authors

  • Abdullayeva Muslimaxon Ubaydulla qizi Namangan davlat pedagogika instituti talabasi

Keywords:

neologizm, ijtimoiy tarmoqlar, semantik evolyutsiya, internet diskursi, leksik innovatsiya, yoshlar nutqi, xeshteg, mem, kontent, raqamli kommunikatsiya

Abstract

Ushbu maqolada ijtimoiy tarmoqlar ta’sirida shakllanayotgan neologizmlarning leksik-semantik tabiati va ularning ma’no taraqqiyoti tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi raqamli kommunikatsiya muhitida paydo bo‘layotgan yangi so‘zlar, yangi birikmalar va mavjud so‘zlarning yangi ma’nolarini aniqlash, ularni semantik evolyutsiya yo‘nalishlari bo‘yicha tasniflashdan iborat. Ishda tavsifiy, kontekstual, komponent, qiyosiy va leksik-semantik tahlil metodlaridan foydalanildi. Material sifatida ijtimoiy tarmoq diskursida keng uchraydigan layk, repost, storis, viral, trend, xeshteg, krinj, vayb, bloger, kontent, brain rot, rage bait, slop kabi birliklar hamda ularning o‘zbek tilidagi moslashgan shakllari kuzatildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, ijtimoiy tarmoqlar neologizmlari faqat yangi predmet yoki hodisani nomlash bilan cheklanmaydi; ular baholash, emotsional munosabat, guruhga mansublik va algoritmik ko‘rinuvchanlik kabi pragmatik ma’nolarni ham shakllantiradi. Xulosa sifatida, raqamli neologizmlar o‘zbek tili lug‘at tarkibining dinamik qatlamini boyitayotgani, biroq ularni me’yoriy, uslubiy va ta’limiy jihatdan izchil o‘rganish zarurligi asoslanadi.

References

Hojiyev A. Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati [Explanatory dictionary of linguistic terms]. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2002. – 168 b.

Mirtojiyev M. O‘zbek tili semasiologiyasi [Semasiology of the Uzbek language]. – Toshkent: Mumtoz so‘z, 2010. – 288 b.

Rahmatullayev Sh. Hozirgi adabiy o‘zbek tili [Modern literary Uzbek language]. – Toshkent: Universitet, 2006. – 464 b.

Mengliyev B. Hozirgi o‘zbek tili [Modern Uzbek language]. – Toshkent: Tafakkur bo‘stoni, 2018. – 344 b.

Crystal D. Language and the Internet [Til va internet]. – 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2006. – 304 p.

Herring S. C. Computer-mediated discourse analysis: an approach to researching online behavior [Kompyuter vositasidagi diskurs tahlili]. In: Designing for Virtual Communities in the Service of Learning. – Cambridge: Cambridge University Press, 2004. – P. 338–376.

Eisenstein J., O’Connor B., Smith N. A., Xing E. P. Diffusion of lexical change in social media [Ijtimoiy tarmoqlarda leksik o‘zgarishlar tarqalishi]. – arXiv:1210.5268, 2012.

Guo Y., Xypolopoulos C., Vazirgiannis M. How COVID-19 is changing our language: detecting semantic shift in Twitter word embeddings [Twitter so‘z vektorlarida semantik siljishni aniqlash]. – arXiv:2102.07836, 2021.

Robertson A., Liza F. F., Nguyen D., McGillivray B., Hale S. A. Semantic journeys: quantifying change in emoji meaning from 2012–2018 [Emoji ma’nosidagi o‘zgarishlarni miqdoriy o‘rganish]. – arXiv:2105.00846, 2021.

Keidar D., Opedal A., Jin Z., Sachan M. Slangvolution: a causal analysis of semantic change and frequency dynamics in slang [Slengda semantik o‘zgarish va chastota dinamikasi]. – arXiv:2203.04651, 2022.

Jahan J., Irfan H. Semantic change in English language: social media neologisms [Ingliz tilida semantik o‘zgarish: ijtimoiy media neologizmlari]. Pakistan Languages and Humanities Review, 2021. – Vol. 5(II). – P. 1–12.

Cambridge Dictionary. Neologism definition [Neologizm ta’rifi]. – URL: dictionary.cambridge.org/dictionary/english/neologism (murojaat sanasi: 17.06.2026).

Cambridge University Press. Cambridge Dictionary adds skibidi, delulu and tradwife [Cambridge Dictionary skibidi, delulu va tradwife birliklarini qo‘shdi]. – 18 August 2025. – URL: cambridge.org/news-and-insights/cambridge-dictionary-adds-skibidi-delulu-and-tradwife.

DataReportal. Digital 2025: Uzbekistan [2025-yil raqamli O‘zbekiston]. – 3 March 2025. – URL: datareportal.com/reports/digital-2025-uzbekistan.

DataReportal. Digital 2026: Global Overview Report [2026-yil global raqamli sharh]. – 15 October 2025. – URL: datareportal.com/reports/digital-2026-global-overview-report.

Oxford University Press. Rizz crowned Oxford Word of the Year 2023 [Rizz 2023-yil Oxford yil so‘zi deb topildi]. – 4 December 2023. – URL: corp.oup.com/news/rizz-crowned-oxford-word-of-the-year-2023/.

Oxford University Press. ‘Brain rot’ named Oxford Word of the Year 2024 [Brain rot 2024-yil Oxford yil so‘zi deb topildi]. – 2 December 2024. – URL: corp.oup.com/news/brain-rot-named-oxford-word-of-the-year-2024/.

Oxford University Press. The Oxford Word of the Year 2025 is rage bait [Oxford 2025-yil so‘zi rage bait]. – 1 December 2025. – URL: corp.oup.com/news/the-oxford-word-of-the-year-2025-is-rage-bait/.

Merriam-Webster. 2025 Word of the Year: Slop [2025-yil so‘zi: slop]. – 2025. – URL: merriam-webster.com/wordplay/word-of-the-year.

Downloads

Published

2026-07-31

How to Cite

Abdullayeva Muslimaxon Ubaydulla qizi. (2026). IJTIMOIY TARMOQLAR TA’SIRIDA SHAKLLANAYOTGAN NEOLOGIZMLAR VA ULARNING SEMANTIK EVOLYUTSIYASI. IQRO , 22(02), 600–607. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/8779