O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA IKKI FUQAROLIK TA’QIQINI TA’MINLASH MUAMMOLARI: HUQUQIY, INSTITUTSIONAL VA QIYOSIY-HUQUQIY TAHLIL
Keywords:
fuqarolik huquqi, ikki fuqarolik, fuqarolikni yo’qotish, fuqaroliksizlik, migratsiya, natsionalizatsiya, davlat suvereniteti, O’zbekiston Respublikasi, transmilliy fuqarolik.Abstract
Maqolada O’zbekiston Respublikasida amal qilayotgan ikki (ko’p) fuqarolikka yo’l qo’ymaslik prinsipining huquqiy tabiati, uning tarixiy shakllanish bosqichlari, amaldagi qonunchilikdagi ifodasi hamda ushbu taqiqni amalda ta’minlashning institutsional va texnologik mexanizmlari tahlil qilinadi. Muallif Shveytsariya, Avstriya, Ispaniya, Rossiya Federatsiyasi, Qozog’iston va Tojikiston tajribasini qiyosiy tahlil qilish orqali fuqarolik institutining ikki qutbli — liberal (R. Baubok, P. Spiro) va davlat suvereniteti nuqtai nazaridan (R. Brubeyker, O. Shevel) — nazariy talqinlarini bir-biriga qarama-qarshi qo’yadi. Markaziy Osiyoda fuqaroliksizlik muammosi bo’yicha real keyslar (Adolat va Nataliya voqealari, Kim Rossiyaga qarshi ishi) misolida taqiqning ijtimoiy narxi ko’rsatib beriladi. Muallif tomonidan differensiallashtirilgan, xavfga asoslangan (risk-based) tartibga solish modeli taklif etiladi va uni joriy etishning amaliy yo’l xaritasi ishlab chiqiladi.
References
Spiro P.J. Beyond Citizenship: American Identity After Globalization. — Oxford: Oxford University Press, 2008.
O’zbekiston Respublikasining “Fuqarolik to’g’risida”gi Qonuni, 1992-yil 2-iyul (2020-yildagi yangi tahrirda) // lex.uz — Milliy qonunchilik ma’lumotlari bazasi.
Brubaker R. Citizenship Struggles in Soviet Successor States // International Migration Review. — 1992. — Vol. 26, No. 2. — P. 269–290.
Migration Data Portal. Migration data in Central Asia. [Elektron manba]. URL: https://www.migrationdataportal.org/regional-data-overview/central-asia
The Times of Central Asia. Uzbekistan Receives $14.8 Billion in Remittances in 2024, 2025. [Elektron manba]. URL: https://timesca.com/uzbekistan-receives-14-8-billion-in-remittances-in-2024/
World Bank. The Journey Ahead: Supporting Successful Migration in Europe and Central Asia, 2025 (kun.uz sharhi orqali). [Elektron manba]. URL: https://kun.uz/en/news/2025/03/07/without-remittances-uzbekistans-poverty-rate-could-nearly-double-world-bank
European Network on Statelessness. Russia’s war against Ukraine and the risk of statelessness, 2024. [Elektron manba]. URL: https://www.statelessness.eu/updates/blog/russias-war-against-ukraine-and-risk-statelessness
Shevel O. Migration, Refugee Policy, and State Building in Postcommunist Europe. — Cambridge: Cambridge University Press, 2011.
Statelessness Encyclopedia Asia Pacific (SEAP). Uzbekistan — Regional Overview: Central Asia. [Elektron manba]. URL: https://seap.nationalityforall.org/region/regional-overview/central-asia/uzbekistan/
RFE/RL (Radio Ozodlik). Uzbek Law Easing Rules On Citizenship Comes Into Force, 2020. [Elektron manba]. URL: https://www.rferl.org/a/uzbek-law-easing-rules-on-citizenship-comes-into-force/30839610.html
Uzbekistan Law Blog. Should Uzbekistan allow dual citizenship? [Elektron manba]. URL: https://uzbekistanlawblog.com/should-uzbekistan-allow-dual-citizenship/
Kun.uz. MFA clarifies whether Uzbeks can acquire a second citizenship, 2024. [Elektron manba]. URL: https://kun.uz/en/news/2024/03/09
Kun.uz. MIA official explains why Uzbekistan does not recognize dual citizenship. [Elektron manba]. URL: https://kun.uz/en/23994605
Law of the Republic of Uzbekistan on Citizenship of the Republic of Uzbekistan (1998 en. tarjima) // ecoi.net. [Elektron manba]. URL: https://www.ecoi.net/en/file/local/1057567/1226_1427438697_uzbekistan-citizenship-law-1998-en.pdf
Bauböck R. Transnational Citizenship: Membership and Rights in International Migration. — Aldershot, UK: Edward Elgar, 1994.
Bauböck R. The Trade-Off between Transnational Citizenship and Political Autonomy // Faist T., Kivisto P. (eds.) Dual Citizenship in Global Perspective. — Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2007.
Bauböck R. Stakeholder Citizenship: An Idea Whose Time Has Come? — Washington, DC: Migration Policy Institute, 2008.
Spiro P.J. Dual citizenship as a human right // International Journal of Constitutional Law. — 2010. — Vol. 8, No. 1. — P. 111–130.
Spiro P.J. At Home in Two Countries: The Past and Future of Dual Citizenship. — New York: NYU Press, 2016.
Benhabib S. The Rights of Others: Aliens, Residents, and Citizens. — Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2004.
Dhakal S., Sigdel S., Paudel S.P., Ranabhat S.K., Lamichhane N. Mero Nagarikta: Advanced Nepali Citizenship Data Extractor with Deep Learning-Powered Text Detection and OCR, 2024. [Elektron manba]. URL: https://arxiv.org/abs/2410.05721
Torpey J. The Invention of the Passport: Surveillance, Citizenship, and the State. — Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
European Court of Human Rights. Kim v. Russia, Application No. 44260/13, Judgment of 17 July 2014.
UNHCR. Emerging from the shadows: ending statelessness in Central Asia, 2024. [Elektron manba]. URL: https://www.unhcr.org/news/stories/emerging-shadows-ending-statelessness-central-asia
Citizenship Studies. Can statelessness be legally productive? The struggle for the rights of noncitizens in Russia // Citizenship Studies. — 2020. — Vol. 24, No. 2.
Multiplecitizenship.com. Uzbekistan — Dual and Multiple Citizenship. [Elektron manba]. URL: https://www.multiplecitizenship.com/wscl/ws_UZBEKISTAN.html
Dualcitizenship.com. Uzbekistan Dual Citizenship – How To Apply & Eligibility. [Elektron manba]. URL: https://www.dualcitizenship.com/countries/uzbekistan/
Immigration and Refugee Board of Canada. Russia and Uzbekistan (Citizenship Report). U.S. Department of Justice fayl arxivi. [Elektron manba]. URL: https://www.justice.gov/file/299901/dl?inline=
Dual Citizenship Report. Uzbekistan — Dual Citizenship Report. [Elektron manba]. URL: https://www.dualcitizenshipreport.org/dual-citizenship/uzbekistan/
Faist T., Kivisto P. (eds.) Dual Citizenship in Global Perspective: From Unitary to Multiple Citizenship. — Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2007.
Spiro P.J. Dual Nationality and the Meaning of Citizenship // Emory Law Journal. — 1997. — Vol. 46. — P. 1411.
Brubaker R. Citizenship and the Nation-State in France and Germany: A Comparative Historical Analysis // International Sociology. — 1990. — Vol. 5. — P. 379–407.
Farquharson M. Statelessness in Central Asia. — Geneva: UNHCR, 2011.
UNHCR. Small Changes – Big Gains: An Action Plan to Prevent and Reduce Statelessness in the Kyrgyz Republic. — Bishkek: UNHCR, 2012.
UNHCR Central Asia. Information for Stateless People in Uzbekistan. [Elektron manba]. URL: https://help.unhcr.org/centralasia/uzbekistan/information-for-stateless-people-in-uzbekistan/
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo