BƏDİİ MƏTNİN MÜSTƏQİL YOZUMU PRİZMASINDAN SƏMƏD VURĞUNUN "DAĞLAR" ŞEİRİNİN TƏDRİSİ METODİKASI
Keywords:
Bədii təhlil, poetik mətn, interpretasiya, ədəbi yozum, dərs strategiyası.Abstract
Məqalədə ədəbiyyat təhsilində ənənəvi, passiv oxu modelindən fərqli olaraq, şagirdlərin müstəqil təfəkkürünü və yaradıcı potensialını stimullaşdıran subyektiv interpretasiya (ədəbi yozum) metodikası araşdırılır. Tədqiqatın əsas məqsədi məktəblilərdə mütaliə mədəniyyətini inkişaf etdirmək, onları bədii mətnin sadəcə icraçısı deyil, həm də əsəri öz daxili süzgəcindən keçirərək canlandıran “ikinci müəllifə” çevirməkdir. Bu məqsədlə elmi-nəzəri prinsiplərə əsaslanan obyektiv təhlil prosesi ilə şagirdlərin subyektiv dünyagörüşünə söykənən sərbəst yozum fəaliyyəti vahid pedaqoji sistemdə uzlaşdırılmışdır.Metodik modelin praktiki tətbiqi Səməd Vurğunun ölməz "Dağlar" şeirinin tədrisi nümunəsində nümayiş etdirilmişdir. Dərs strategiyası üç fundamental mərhələ üzrə qurulmuşdur: oxuya hazırlıq kontekstində proqnozlaşdırılmış oxu cədvəllərinin tətbiqi, bədii detalların rolu vasitəsilə mətnaltı mənaların (subtekstin) şərh edilməsi və nəhayət, təhlillə yozumun sintezi mərhələsində müqayisəli analiz mexanizmlərinin işə salınması. Şeirdə keçən tarixi-real köç motivləri və təbiət təsvirləri şagirdlərin fərdi interpretasiyası sayəsində insanın daxili tənhalığı, yaradıcılıq axtarışları və saf duyğuların rəmzi kimi fəlsəfi qəlibdə yenidən mənalandırılmışdır.Tədqiqatın yekun qənaəti göstərir ki, bədii materialların hazır qəliblərlə öyrədilməsi şagird müstəqilliyini məhdudlaşdırır. Əksinə, nəzəri bazaya əsaslanan aktiv yozum priyomlarının, yaradıcı yazı və incəsənətin digər növləri ilə (rəngkarlıq, musiqi) inteqrasiyanın dərslərə daxil edilməsi şagirdlərin nitq mədəniyyətini zənginləşdirir, estetik zövqünü yetkinləşdirir və onlarda davamlı mütaliəyə qarşı real, daxili maraq oyadır.
References
Hüseynoğlu, S. (2023). Ədəbiyyat dərslərində interpretasiya. Azərbaycan məktəbi, № 3 (704), səh. 9-24.
Hüseynoğlu, S. (2009). Ədəbiyyat dərslərində yeni texnologiyalar: fəal/interaktiv təlim. Bakı: Bakınəşr, 200 s.
Həsənov, B., Mustafayeva, A., Əliyev, S., Verdiyeva, N. (2020). Ədəbiyyat: 9-cu sinif üçün dərslik. Bakı: Bakınəşr, 208 s.
Marantsman, V. G. (1998). Interpretatsiya khudozhestvennogo proizvedeniya kak tekhnologiya obshcheniya c iskusstvom. Literatura v shkole, № 8, str. 91-98.
Yesin, A. B. (1985). Interpretatsiya literaturnogo proizvedeniye kak teoreticheskaya problema. Problemy interpretatsii khudozhestvennykh proizvedeniy. Moskva: Nauka, str. 164-177.
Gasparov, M. L. (2001). O russkoy poyezii: analizy, interpretatsii, kharakteristiki. Sankt-Peterburg: Azbuka, str. 206.
Jill, P. (1997). Theory and Textual interpretation: Children's Literature and Literary Criticism. The Journal of the Midwest Modern Language Association, Vol. 30, No. 2, Borders (Spring), pp. 81-96.
Parker, R. D. (2014). How To Interpret Literature: Critical Theory for Literary and Cultural Studies. Oxford University Press, 416 p.
Vurğun, S. (2005). Seçilmiş əsərləri: V cilddə, I Cild (Şeirlər və poemalar). Bakı: Şərq-Qərb, 328 s.
Ələsgər, A. (2004). Əsərləri (Toplayıb tərtib edəni: İslam Ələsgər). Bakı: Şərq-Qərb, 352 s.
Xəlilov, Z. (2012). Ədəbiyyatın tədrisi metodikası. Bakı: ADPU nəşriyyatı, 430 s.
İsmayılov, R. (2018). Məktəblilərdə oxu anlama bacarıqlarının inkişafı yolları. Bakı: Altun Kitab, 184 s.
Eco, U. (1992). Interpretation and Overinterpretation. Cambridge University Press, 168 p.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo