ISLOM SIVILIZATSIYASINING VUJUDGA KELISHI VA RIVOJLANISHIDA MARKAZIY OSIYOLIK ALLOMALARNING QO‘SHGAN HISSASI

Authors

  • Ashurov Nozimjon Alisher o'g'li Oriental Unversitetni magister talabasi

Keywords:

Islom sivilizatsiyasi, Uchinchi Renessans, Markaziy Osiyo, Movarounnahr, madaniyat, hadis, kalom ilmi, tasavvuf, xalifalik, Somoniylar, Saljuqiylar.

Abstract

Ushbu maqolada Islom sivilizatsiyasining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari hamda bu jarayonda Markaziy Osiyo mintqasidan yetishib chiqqan allomalarning o‘rni va qo‘shgan hissasi ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Arab xalifaligi davridagi ijtimoiy-siyosiy va madaniy o‘zgarishlar, yagona til siyosatining ilm-fan taraqqiyotidagi o‘rni hamda Islom tamaddunining vujudga kelish omillari yoritilgan. Tadqiqotda IX–XII asrlarda Movarounnahr va Xuroson hududida rivojlangan hadisshunoslik, islom huquqi (fiqh), kalom ilmi, tasavvuf ta’limotlari hamda dunyoviy fanlar (matematika, astronomiya, tibbiyot) tahlil etilgan. Shuningdek, xalifalik parchalanishidan keyin vujudga kelgan Somoniylar, G‘aznaviylar va Saljuqiylar davridagi ilmiy muhit hamda mafkuraviy jarayonlar tarixiy va qiyosiy metodlar asosida o‘rganilgan.

References

O‘zbekistonda Uchinchi Renessans poydevori g‘oyasi. – Ma’lumot manbasi: www.gazeta.uz/uz/2021/08/17/rennaissance/ (Murojaat sanasi: 23.04.2024).

Толстов С.П. Беруни и его “Памятники минувших поколений” // Абу Райхан Бируни. Избранные произведения. / Пер. М.А. Салье. Т. 1. – Ташкент: Наука, 1957. – С. 45-62.

Юшкевич А.П. Арифметический трактат Мухаммеда ибн Муса ал-Хорезми // Труды Института истории естествознания и техники АН СССР. Вып. 1. – Москва, 1964. – С. 12-34.

Бартольд В.В. Культура мусульманства // Сочинения в 9 томах. Т. 6. – Москва: Наука, 1966. – С. 143–206.

Конрад Н.И. Об эпохе возрождения // Запад и Восток. Статьи. – Москва: Наука, 1972. – С. 209–244.

Рудольф У. Ал-Мотуридий ва Самарқанд суннийлик илоҳиёти. – Тошкент: Имом ал-Бухорий халқаро жамғармаси, 2001. – Б. 139-142.

Abduhalimov B.A. “Bayt al-hikma” va O‘rta Osiyo olimlarining Bag‘doddagi ilmiy faoliyati: (IX-XI asrlarda aniq va tabiiy fanlar). – Toshkent: TIU nashriyoti, 2004. – B. 88-112.

Qodirov M. Markaziy Osiyo, Yaqin va O‘rta Sharqning falsafiy tafakkuri. – Toshkent: TDSHI, 2010. – B. 54-76.

Uvatov U. Yurtimiz allomalari. – Toshkent: Hilol nashriyot, 2014. – B. 85-98.

Чўтматов Ж.О. VII–IX асрлар Термиз маънавий муҳити тарихи: анъаналар, тадриж ва янгиланиш: Тарих фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси. – Тошкент, 2020. – Б. 114-135.

Kamoliddin Sh. O‘rta Osiyo turklarining “Islom yuksalish davri” ga qo‘shgan hissasi // Xorijiy Sharq mamlakatlari tarixiy jarayonlari va ularni o‘rganishning dolzarb muammolari. – Toshkent: ToshDSHI, 2019. – S. 12–31.

Karimov N. XX asrning ikkinchi yarmi XXI asr boshlari xorij tarixshunosligida Hakim Termiziy va Abu Iso Termiziy ilmiy merosining o‘rganilishi: Tar. fan. fal. dok. (PhD) diss. avtoref. – Toshkent, 2023. – B. 22-34.

Абдуллаев А. Абу-л-Лайс ас-Самарқандийнинг Мовароуннаҳр тафсиршунослигида тутган ўрни: Тарих фанлари номзоди диссертацияси. – Тошкент: ТИУ, 2007. – Б. 24-41.

Usmonov I. Tasavvuf: o‘quv-uslubiy qo‘llanma. – Toshkent: Islom universiteti, 2012. – B. 65-82.

Xajiyeva M. Xo‘ja Ahmad Yassaviy ta’limotida tasavvuf. Monografiya. – Urganch: UrDU noshirlik bo‘limi, 2015. – B. 45-67.

Downloads

Published

2026-06-09

How to Cite

Ashurov Nozimjon Alisher o'g'li. (2026). ISLOM SIVILIZATSIYASINING VUJUDGA KELISHI VA RIVOJLANISHIDA MARKAZIY OSIYOLIK ALLOMALARNING QO‘SHGAN HISSASI. IQRO , 22(01), 1723–1728. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/8459