XALQ OGʻZAKI IJODI NAMUNALARI (TOPISHMOQ VA MAQOL) DA LEKSIK DIALEKTIALIZMLAR

Authors

  • Matmuratova Onajon Ilhom qizi Urganch Davlat pedagogika instituti talabasi Filologiya fakulteti O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi 2-bosqich talabasi

Keywords:

xalq og‘zaki ijodi, maqol, topishmoq, leksik dialektalizm, folklor, dialektologiya, leksika.

Abstract

Ushbu maqolada o‘zbek xalq og‘zaki ijodi namunalari — xususan, topishmoq va maqollarda uchraydigan leksik dialektalizmlar lingvistik jihatdan tahlil qilinadi. Xalq og‘zaki ijodi asrlar davomida xalqning turmush tarzi, dunyoqarashi, madaniyati va tafakkurini o‘zida mujassam etib kelgan muhim manbalardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, maqollar va topishmoqlar xalq tilining boyligi, obrazliligi hamda hududiy xususiyatlarini aks ettiruvchi folklor janrlari sifatida alohida ahamiyatga ega. Mazkur janrlar tilshunoslik, folklorshunoslik hamda dialektologiya fanlari uchun qimmatli material hisoblanadi. Maqolada leksik dialektalizm tushunchasi izohlanib, uning hududiy xususiyatlarga bog‘liqligi ko‘rsatib beriladi. Dialektal so‘zlar muayyan hudud aholisining nutqida faol qo‘llanilib, adabiy til me’yorlaridan farq qilishi bilan ajralib turadi. Topishmoq va maqollarda uchraydigan bunday birliklar xalqning yashash muhiti, mehnat faoliyati va urf-odatlari bilan chambarchas bog‘liq holda yuzaga kelgan.

Shuningdek, maqolada turli hududlarga xos dialektal so‘zlar misollar orqali tahlil qilinadi. Masalan, qishloq xo‘jaligi, uy-ro‘zg‘or buyumlari, tabiat hodisalari bilan bog‘liq so‘zlar ayrim hududlarda turlicha nomlanishi va bu holat maqol hamda topishmoqlarda o‘z aksini topishi yoritiladi. Bu esa xalq tilining rang-barangligi va boyligini namoyon etadi.Tadqiqot davomida dialektal leksikaning badiiy-estetik vazifasi ham ochib beriladi. Ya’ni, bunday so‘zlar nafaqat ma’no ifodalash, balki milliy ruhni, hududiy koloritni va obrazlilikni kuchaytirish vazifasini ham bajaradi. Shu jihatdan, maqol va topishmoqlardagi dialektal birliklar tilshunoslik va folklorshunoslik nuqtai nazaridan muhim ilmiy ahamiyatga ega.

References

Ashirboyev Samixon ‘’O‘ZBEK DIALEKTOLOGIYASI’’O‘ZBEK DIALEKTOLOGIYASI’’

Yoqub Saidov ‘’O’zbek dialektologiyasi’’ Buxoro “Durdona” nashriyoti 2022

in-academy.uz

inLibrary.uz

Downloads

Published

2026-06-09

How to Cite

Matmuratova Onajon Ilhom qizi. (2026). XALQ OGʻZAKI IJODI NAMUNALARI (TOPISHMOQ VA MAQOL) DA LEKSIK DIALEKTIALIZMLAR. IQRO , 22(01), 871–875. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/8092