JADVAL MA’LUMOTLARIDAN MA’LUMOT OLISHDA MASHINANI O‘RGANISH USULLARIDAN FOYDALANISH

Authors

  • Raxmonov Bexzodjon Ravshanjon o‘g‘li University of Business and Science 70610101 Kompyuter tizimlari va ularning dasturiy ta’minoti mutaxassisligi magistranti

Keywords:

jadval ma’lumotlari, mashinani o‘rganish, soliq xavfi, XGBoost, Random Forest, sun’iy intellekt, dataset, prognozlash, klassifikatsiya, ma’lumotlarni tahlil qilish.

Abstract

Ushbu maqolada jadval ko‘rinishidagi soliq ma’lumotlaridan foydali bilimlarni ajratib olishda mashinani o‘rganish usullaridan foydalanish masalasi yoritilgan. Tadqiqotda soliq faoliyatiga oid ma’lumotlarni qayta ishlash, tozalash, transformatsiya qilish, dastlabki tahlil qilish va mashinani o‘rganish algoritmlari asosida soliq xavfini baholash jarayonlari ko‘rib chiqilgan. Soliq tizimida shakllanadigan katta hajmdagi jadval ma’lumotlari asosida soliq to‘lovchilarni xavf darajasiga ko‘ra guruhlash, qarzdorlik ehtimolini aniqlash, soliq tushumlarini prognozlash va shubhali holatlarni belgilash imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda sintetik dataset asosida Logistic Regression, Decision Tree, Random Forest va XGBoost algoritmlarining samaradorligi taqqoslangan. Natijalar XGBoost va Random Forest algoritmlari murakkab, nochiziqli bog‘liqliklarni aniqlashda yuqori aniqlikka ega ekanligini ko‘rsatdi. Maqolada shuningdek, ishlab chiqilgan “Soliq Xavfi Tahlil Tizimi” dasturiy ta’minotining arxitekturasi, funksional imkoniyatlari va amaliy ahamiyati bayon etilgan.

References

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF–6079-son Farmoni “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-fevraldagi PQ–4996-son qarori “Sun’iy intellekt texnologiyalarini yaratish va ularni keng joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.

O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi. 2019-yil 30-dekabrdagi O‘RQ–599-son Qonuni.

Han J., Kamber M., Pei J. Data Mining: Concepts and Techniques. Morgan Kaufmann, 2022.

Géron A. Hands-On Machine Learning with Scikit-Learn, Keras, and TensorFlow. O’Reilly Media, 2022.

Hastie T., Tibshirani R., Friedman J. The Elements of Statistical Learning. Springer, 2009.

Mitchell T. Machine Learning. McGraw-Hill, 1997.

Chen T., Guestrin C. XGBoost: A Scalable Tree Boosting System. Proceedings of the 22nd ACM SIGKDD International Conference, 2016.

Breiman L. Random Forests. Machine Learning, 2001.

Lundberg S.M., Lee S.I. A Unified Approach to Interpreting Model Predictions. Advances in Neural Information Processing Systems, 2017.

OECD. Tax Administration 2023: Comparative Information on OECD and other Advanced and Emerging Economies. OECD Publishing, 2023.

Jordon J., Yoon J., van der Schaar M. PATE-GAN: Generating Synthetic Data with Differential Privacy Guarantees. ICLR, 2019.

Pedregosa F. et al. Scikit-learn: Machine Learning in Python. Journal of Machine Learning Research, 2011.

McKinney W. Python for Data Analysis. O’Reilly Media, 2018.

Fowler M. Patterns of Enterprise Application Architecture. Addison-Wesley, 2002.

Downloads

Published

2026-06-13

How to Cite

Raxmonov Bexzodjon Ravshanjon o‘g‘li. (2026). JADVAL MA’LUMOTLARIDAN MA’LUMOT OLISHDA MASHINANI O‘RGANISH USULLARIDAN FOYDALANISH. IQRO , 22(01), 658–664. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/7997