RAQAMLI TO'LOV TIZIMLARINING EVOLYUTSIYASI: NAQD PUL, BANK KARTALARI, MOBIL TO'LOVLAR VA KRIPTOVALYUTALAR QIYOSIY TAHLILI

Authors

  • Olimov Shukurulla Dilshodjon o‘g‘li Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “Buxgalteriya hisobi” fakulteti talabasi

Keywords:

raqamli to'lovlar, naqd pul, bank kartalari, mobil to'lovlar, kriptovalyuta, CBDC, moliyaviy texnologiyalar, fintech, to'lov tizimi evolyutsiyasi.

Abstract

Ushbu maqolada global moliya tizimida to'lov vositalarining tarixiy rivojlanishi va hozirgi holati kompleks tarzda o'rganiladi. Naqd pul muomalasidan tortib, plastik kartalar, mobil to'lov ilovalariga va nihoyat kriptovalyutalargacha bo'lgan evolyutsion zanjir statistik ma'lumotlar va xalqaro tajriba asosida tahlil etiladi. Tadqiqot shuni ko'rsatadiki, 2020–2025 yillar davomida raqamli to'lovlar ulushi global miqyosda 29 foizdan 61 foizga oshgan bo'lsa, naqd pul ulushi shunchalik keskin kamaygan. Xitoy, Hindiston va skandinaviya mamlakatlarining tajribasi qiyosiy tarzda ko'rib chiqilib, O'zbekiston sharoiti uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi. Kriptovalyutalar va markaziy bank raqamli valyutalari (CBDC) imkoniyatlari, ularning risklari bilan birga muhokama qilinadi. Xulosa qismida O'zbekistondagi to'lov tizimlarini modernizatsiya qilish uchun aniq yo'nalishlar taklif etiladi.

References

Bank for International Settlements (BIS). CPMI Annual Report on Payments and Market Infrastructures. Basel: BIS Publications, 2024. 187 p. URL: https://www.bis.org/cpmi/publ/d215.pdf

McKinsey & Company. Global Payments Report 2024: Accelerating the Shift to Digital. New York: McKinsey Financial Services, 2024. 64 p. URL: https://www.mckinsey.com/industries/financial-services/our-insights/global-payments

International Monetary Fund. The Rise of Digital Money: A Strategic Plan for IMF Engagement. Washington D.C.: IMF Policy Papers, 2023. No. 2023/013. 52 p.

World Bank. The Global Findex Database 2024: Measuring Financial Inclusion and the Fintech Revolution. Washington D.C.: World Bank Group, 2024. 290 p. DOI: 10.1596/978-1-4648-1981-4

Nakamoto S. Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. 2008. 9 p. URL: https://bitcoin.org/bitcoin.pdf

Statista Research Department. Mobile Payments Worldwide — Statistics & Facts. Statista, 2025. URL: https://www.statista.com/topics/4984/mobile-payment/

Reserve Bank of India. UPI Annual Report 2023–24. Mumbai: NPCI, 2024. 48 p. URL: https://www.npci.org.in/what-we-do/upi/upi-ecosystem-statistics

People's Bank of China. Progress of Research & Development of E-CNY in China. Beijing: PBoC White Paper, 2023. 36 p.

Sveriges Riksbank. The Riksbank's e-krona Project: Report 3. Stockholm: Sveriges Riksbank, 2021. 112 p. URL: https://www.riksbank.se/globalassets/media/rapporter/e-krona/2021/the-riksbanks-e-krona-project-report-3.pdf

O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki. To'lov tizimi va to'lov xizmatlari bozorining rivojlanish ko'rsatkichlari: 2024 yilgi yillik hisobot. Toshkent: O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki, 2024. 94 b. URL: https://www.cbu.uz/uz/press-tsentr/novosti/

PricewaterhouseCoopers (PwC). Payments 2025 & Beyond: Banking on New Revenue Streams. London: PwC Financial Services, 2023. 72 p. URL: https://www.pwc.com/gx/en/industries/financial-services/publications/payments-2025.html

Tapscott D., Tapscott A. Blockchain Revolution: How the Technology Behind Bitcoin and Other Cryptocurrencies is Changing the World. New York: Portfolio/Penguin, 2016. 432 p.

European Central Bank. Digital Euro: Assessment of Potential Design Options. Frankfurt am Main: ECB Occasional Paper Series, 2023. No. 330. 95 p. DOI: 10.2866/40896

Meltzer J. P., Lovelock P. Regulating for a Digital Economy. Washington D.C.: Brookings Institution Press, 2023. 218 p.

O'zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi. «Raqamli O'zbekiston — 2030» strategiyasi: to'lov tizimlari bo'yicha hisobot. Toshkent: AКТV, 2024. 63 b.

Downloads

Published

2026-06-03

How to Cite

Olimov Shukurulla Dilshodjon o‘g‘li. (2026). RAQAMLI TO’LOV TIZIMLARINING EVOLYUTSIYASI: NAQD PUL, BANK KARTALARI, MOBIL TO’LOVLAR VA KRIPTOVALYUTALAR QIYOSIY TAHLILI. IQRO , 22(01), 29–36. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/7701