YER OSTI KONLARDA SAMARALI VENTILYATSIYA TIZIMLARI VA HAVO SIFATINI NAZORAT QILISH

Authors

  • B.B.Pardayev, D. A. Sulxonov, A.D.Melikulov Olmaliq davlat texnika instituti

Keywords:

Yer osti koni; ventilyatsiya tizimi; havo sifati; gaz konsentratsiyasi; shamollatish; IoT monitoring; energiya samaradorligi; xavfsizlik

Abstract

Yer osti konlarda ishchilarning xavfsizligi va samarali mehnatini ta’minlashda ventilyatsiya tizimlari hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ushbu maqolada shaxtalarni “nafas olish tizimi” deb atash mumkin bo‘lgan ventilyatsiya vositasida zararli gazlar va changlarni suyultirish hamda yo‘qotish, kon ichida qulay mikroiqlim yaratilishi kabi jihatlar yoritiladi. Konlar chuqurlashib, texnika kuchaygani sayin havoni tozalash va yetkazib berish tobora qiyinlashib borayotgani aniq misollar bilan keltiriladi. Maqolada zamonaviy ventilyatsiya tizimlarining energiya tejamkorligini oshirish yo‘llari (masalan, Ventilation on Demand texnologiyasi yordamida) va buning natijasida millionlab kVt⋅soat energiya tejash imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, havo sifatini real vaqt rejimida nazorat qilish uchun simsiz sensor tarmoqlari, IoT (nesnalar interneti) va sun’iy intellekt asosida rivojlanayotgan yangi yechimlar ham ko‘rib chiqiladi. Natijalar kon havfsizligini oshirish va ish sharoitini yaxshilashda samarali ventilyatsiya va uzluksiz monitoringning muhim o‘rnini tasdiqlaydi.

References

Semin M., Kormshchikov D. (2024). Application of artificial intelligence in mine ventilation: a brief review. Frontiers in Artificial Intelligence, 7: 1402555.

Minhas U.I., Naqvi I.H., Qaisar S., Ali K., Shahid S., Aslam M.A. (2018). An Internet of Things system for underground mine air quality pollutant prediction based on Azure machine learning. Sensors, 18(4): 930.

Shriwas M., Pritchard C. (2020). Ventilation monitoring and control in mines. Mining, Metallurgy&Exploration, 37(4): 1015–1021.

Chikande T., Phillips H.R., Cawood F.T. (2022). Ventilation optimization through digital transformation. Journal of the Southern African Institute of Mining and Metallurgy, 122(12): 687–696.

de Vilhena Costa L., da Silva J.M. (2020). Cost-saving electrical energy consumption in underground ventilation by the use of ventilation on demand. Mining Technology, 129(1): 1–9.

FanTR (2023). Underground Mine Fans – Technical Information. FanTR rasmiy sayti,URL:fantr.com/en/products/underground-mine-ventilation(murojat vaqti: 2026-yil 13-yanvar).

National Research Council (US) (1984). Methane. Emergency and Continuous Exposure Limits for Selected Airborne Contaminants, Vol. 1, National Academies Press, p. 102–105.

Karacan C.Ö., Goodman G.V.R. (2008). Artificial neural networks to determine ventilation emissions and optimum degasification strategies for longwall mines. Proc. 12th US/North American Mine Ventilation Symposium, Reno, NV, 9–11 June 2008.

Bhattacharjee S., Roy P., Ghosh S., Misra S., Obaidat M.S. (2012). Wireless sensor network-based fire detection, alarming, monitoring and prevention system for bord-and-pillar coal mines. Journal of Systems and Software, 85(3): 571–581.

Zhang Y., Yang W., Han D., Kim Y.-I. (2014). An integrated environment monitoring system for underground coal mines – Wireless sensor network subsystem with multi-parameter monitoring. Sensors, 14(7): 13149–13170.

Osunmakinde I.O. (2013). Towards safety from toxic gases in underground mines using wireless sensor networks and ambient intelligence. Int. J. Distributed Sensor Networks, 2013: 159273.

Minhas U.I., Naqvi I.H., Qaisar S., Ali K., Shahid S., Aslam M.A. (2017). A WSN for monitoring and event reporting in underground mine environments. IEEE Systems Journal, 12(4): 4806–4813.

Huang X., Liu Y. (2022). Research and design of intelligent mine ventilation construction architecture. International Journal of Low-Carbon Technology, 17(5): 1232–1238.

Brodny J., Felka D., Tutak M. (2022). The use of the neuro-fuzzy model to predict the methane hazard during the underground coal mining production process. Journal of Cleaner Production, 368: 133258.

Downloads

Published

2026-05-25

How to Cite

B.B.Pardayev, D. A. Sulxonov, A.D.Melikulov. (2026). YER OSTI KONLARDA SAMARALI VENTILYATSIYA TIZIMLARI VA HAVO SIFATINI NAZORAT QILISH. IQRO , 21(2), 1583–1589. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/7523