AVTOMAGISTRALLARDA TRANSPORT HARAKATINI OPTIMALLASHTIRISH VA XAVFSIZLIK MUAMMOLARI

Authors

  • Elomonov Doston Qashqadaryo viloyati, Koʻkdala tumani 1-son texnikumi

Keywords:

avtomagistral, transport oqimi, harakat xavfsizligi, tirbandlik fenomeni, intellektual transport tizimlari, oqim zichligi, o‘tkazuvchanlik qobiliyati.

Abstract

Ushbu maqolada zamonaviy avtomagistrallarda transport oqimining shakllanish qonuniyatlari, harakat xavfsizligiga ta'sir etuvchi omillar va tirbandliklarni bartaraf etishning nazariy asoslari tadqiq etilgan. Ishning maqsadi — yuqori tezlikda harakatlanishga mo‘ljallangan yo‘llarda transport vositalarining o‘zaro ta'sirini tahlil qilish orqali harakat xavfsizligi va samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy-nazariy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot davomida tizimli tahlil, qiyosiy va logistik modellashtirish uslublaridan foydalanildi. Natijada, avtomagistrallardagi "to‘lqinsimon tirbandlik" (fantomsimon tirbandlik) fenomenining kelib chiqish sabablari va ularni intellektual transport tizimlari orqali boshqarish mexanizmlari asoslab berildi. Maqola xulosalari yuqori tezlikdagi yo‘llarni loyihalash va harakatni boshqarish tizimlarini takomillashtirishda xizmat qilishi mumkin.

 

References

Greenshields, B. D. (1935). A study of traffic capacity. Proceedings of the Highway Research Board, 14, 448-477. (Transport oqimlari nazariyasining fundamental asosi).

Kerner, B. S. (2004). The physics of traffic: empirical freeway pattern features, engineering applications, and theory. Springer Science & Business Media. (Maqolada keltirilgan "Sinxronlashgan oqim" va uch fazali transport nazariyasining asosiy manbasi).

Treiber, M., Hennecke, A., & Helbing, D. (2000). Congested traffic states in empirical observations and microscopic simulations. Physical Review E, 62(2), 1805. (Avtomagistrallardagi "Fantom" ya'ni sababsiz tirbandliklar va tormozlanish to‘lqinlari tabiati bo‘yicha fundamental tadqiqot).

Sugiyama, Y., Fukui, M., Kikuchi, M., Hasebe, K., Nakayama, A., Nishinari, K., ... & Tadaki, S. I. (2008). Traffic jams without bottlenecks—experimental evidence for the physical mechanism of the formation of a jam. New Journal of Physics, 10(3), 033001. (Haydovchilarning tormoz bosishi natijasida yuzaga keladigan zanjirsimon tirbandliklar eksperimental tahlili).

Papageorgiou, M., Kosmatopoulos, E., & Papamichail, I. (2007). Effects of ITS on network capacity and operations. Handbook of Transport Systems and Traffic Control, Elsevier, 321-344. (Intellektual Transport Tizimlari (ITT) va dinamik tezlik belgilarining yo‘l o‘tkazuvchanligiga ta'siri).

Lighthill, M. J., & Whitham, G. B. (1955). On kinematic waves. II. A theory of traffic flow on long crowded roads. Proceedings of the Royal Society of London. Series A. Mathematical and Physical Sciences, 229(1178), 317-345. (Maqolaning Metod qismida keltirilgan "Gidrodinamik analogiya" — makroskopik oqim modelining asosiy manbasi).

Highway Capacity Manual (HCM). (2016). Transportation Research Board. Washington, D.C. (Maqolada qayd etilgan yo‘l xizmati darajasi (Level of Service - LOS) metodologiyasining xalqaro standarti).

Ran, B., & Boyce, D. (2012). Modeling dynamic transportation networks: an intelligent transportation system framework. Springer Science & Business Media. (Dinamik boshqariladigan yo‘laklar va kelajakdagi transport oqimini modellashtirish prinsiplari).

Downloads

Published

2026-05-20

How to Cite

Elomonov Doston. (2026). AVTOMAGISTRALLARDA TRANSPORT HARAKATINI OPTIMALLASHTIRISH VA XAVFSIZLIK MUAMMOLARI. IQRO , 21(2), 1313–1316. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/7329