O‘ZBEKISTON IQLIM SHAROITIDA MODULLI KAM QAVATLI TURAR-JOY UYLARINING NAZARIY ASOSLARI
Keywords:
modulli arxitektura, kam qavatli turar-joy uylari, keskin kontinental iqlim, iqlimga mos loyihalash, passiv uy, hovli-ayvon tizimi, energiya samaradorlik, KICT texnologiyasi, Passivhaus, seysmik xavfsizlik.Abstract
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining keskin kontinental iqlim sharoitida modulli kam qavatli turar-joy uylarini shakllantirishning nazariy asoslari tizimli tahlil qilingan. Modulli arxitekturaning iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy afzalliklari, jahon tajribasidagi yetakchi yo‘nalishlar – Yaponiya (Sekisui House), Germaniya (Passivhaus), Kanada (SEED panel), Kosta-Rika (No Footprint House), Koreya Respublikasi (KICT cho‘l modeli) va Qozog‘iston (Markaziy Osiyo uchun adaptatsiya) misolida o‘rganilgan. Shuningdek, O‘zbekiston milliy an’anaviy arxitekturasida shakllangan iqlimiy moslashuv tamoyillari – hovli-ayvon tizimi, qalin devorlar, tabiiy shamollatish va suv elementlari – zamonaviy modulli tizimlar bilan uyg‘unlashtirish imkoniyatlari asoslab berilgan.
Maqolada xorijiy ilg‘or texnologiyalar va mahalliy qurilish amaliyoti o‘rtasidagi ilmiy bo‘shliq aniqlanib, uni bartaraf etish yo‘nalishlari ko‘rsatilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, Koreyaning passiv cho‘l modulli texnologiyasi, Germaniyaning Passiv uy standarti va Yaponiyaning seysmik xavfsizlik tizimlarini O‘zbekistonning an’anaviy hovli-ayvon tamoyillari bilan sintez qilish orqali energiya samarador, iqtisodiy jihatdan maqbul va milliy madaniy kodga mos keluvchi modulli uylarning yangi tipologiyasini yaratish mumkin degan ilmiy gipoteza asoslanadi.
References
Olgyay V. Design with Climate: Bioclimatic Approach to Architectural Regionalism. Princeton University Press, Princeton, 2015. 224 p.
SHNQ 2.01.01-94. Qurilish iqlimshunosligi. O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi, Toshkent, 1994 (yangilangan nashr 2020). 78 b.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. O‘zbekiston demografik ko‘rsatkichlari: 2024 yil yakunlari. Toshkent, 2025. 45 b.
Smith R. Prefab Architecture: A Guide to Modular Design and Construction. John Wiley & Sons, Hoboken, 2010. 384 p.
Gibb A. Off-site Fabrication: Prefabrication, Pre-assembly and Modularisation. Whittles Publishing, Caithness, 1999. 262 p.
Mohammed M.A., Budaiwi I., Abdou A. Modular building envelope optimization for energy efficiency in different climates: A state-of-the-art review. Buildings, 2024, Vol. 14, Issue 4, 917 p.
Ostapenko I., Tulebekova S., Ospanova Z. Modular construction technologies for low-rise housing in Kazakhstan: Climate-responsive design approach. Civil Engineering and Architecture, 2025, Vol. 13, No. 1, pp. 145-162.
Lawson R., Ogden R., Goodier C. Design in Modular Construction. CRC Press, Boca Raton, 2014. 280 p.
Ching F.D.K. Architecture: Form, Space and Order. 4th Edition. John Wiley & Sons, Hoboken, 2014. 464 p.
Kamali M., Hewage K. Life cycle performance of modular buildings: A critical review. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 2016, Vol. 62, pp. 1171-1183.
Habraken N.J. The Structure of the Ordinary: Form and Control in the Built Environment. MIT Press, Cambridge, 1998. 382 p.
Sekisui House Ltd. Global modular housing portfolio. Company Profile, 2025.
KMK 2.01.03-19. Seysmik rayonlarda qurilish. O‘zbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi, Toshkent, 2019.
European Parliament. Directive 2010/31/EU on the Energy Performance of Buildings (recast). Official Journal of the European Union, 2010, L153/13.
Feist W., Schnieders J., Dorer V., Haas A. Re-inventing air heating: Convenient and comfortable within the frame of the Passive House concept. Energy and Buildings, 2005, Vol. 37, Issue 11, pp. 1186-1203.
Tooketree Passive Homes. SEED Panel Building System for Affordable Housing. Tooketree News, 2025.
Oliver Schütte / A-01. No Footprint House (NFH). International Design Awards, Costa Rica, 2022.
KICT (Korea Institute of Civil Engineering and Building Technology). Passive Desert Modular Building Technology. DongA Science, 2025, 16-sentabr.
Korea.net. High-tech home keeps indoor conditions stable in desert climates. Sci-Tech News, 2025, 15-sentabr.
Ostapenko I., Saibulatova A., Omuraliev D., Seitova N., Bekturganova K. Use of modular technologies for the construction of low-rise housing in Kazakhstan. Architectural Studies, 2025, Vol. 11, No. 2, pp. 21-35.
SHNQ 2.01.01-94. Qurilish iqlimshunosligi. Toshkent, 1994 (2020).
Mirzayev M. Ichki hovlining turar-joy mikroiqlimiga ta’siri. Arxitektura va qurilish, 2023, №2, 38-48 b.
Mirzayev M. O‘zbek milliy turar-joy arxitekturasi: an’analar va zamonaviylik. Monografiya. Toshkent, 2019. 256 b.
Rustamova D.B. Sendvich-panellari qo‘llanilib quriladigan kam qavatli turar-joy binolarining ekspluatatsion xususiyatlari. Monografiya. Toshkent, 2022. 210 b.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo