OʻZBEK TILIDA QOʻSHMA GAPLARNING PRESUPPOZITIV TAHLILI

Authors

  • Najmiddinova Marjona Qiyomiddin qizi O‘zMU O‘zbek tilshunosligi kafedrasi 2-kurs magistranti

Keywords:

qo‘shma gap, sodda gap, uyushiq kesimli sodda gap, teng tarkibli qo‘shma gap, tobe tarkibli qo‘shma gap, presuppozitsiya, teng bogʻlovchilar, nisbiy soʻzlar, koʻmakchili qurilmalar, lisoniy qolip, predikativ asos, sabab-oqibat munosabati, nomustaqil kesim, leksik ma’no, prediktiv birlik, sintaktik munosabat, kommunikativ birlik.

Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi qo‘shma gaplarning strukturaviy, semantik va kommunikativ xususiyatlari tahlil qilinadi. Qo‘shma gap sodda gapdan farqli ravishda ikki va undan ortiq predikativ birlik asosida shakllanishi, bir nechta hukmni ifodalashi bilan izohlanadi. Ishda qo‘shma gaplarning uyushiq kesimli sodda gap va uyushgan gaplardan farqli jihatlari aniq misollar orqali ko‘rsatib beriladi. Shuningdek, teng va tobe sintaktik aloqa asosida yuzaga keluvchi qo‘shma gap turlari : teng tarkibli va tobe tarkibli konstruktsiyalar keng yoritiladi. Ularning formal va mazmuniy munosabatlari, bog‘lovchi vositalarning roli hamda propozitsion mazmun ifodasi tahlil etiladi. Bundan tashqari, matnda yashirin mazmun va presuppozitsiyaning ifodalanishi masalalariga ham e’tibor qaratilib, nutq ishtirokchilari uchun kontekst va til birliklarini chuqur anglash zarurligi asoslab beriladi.

References

Ғуломов А. Ғ., Асқарова М.А. Ҳозирги ўзбек адабий тили. Синтаксис. Тошкент: Ўқитувчи, 1965. – Б. 200.

Сайфуллаева Р., Менглиев Б, Бокиева Г. Курбaнова M., М.Юнусова, Абузалова М. Ҳозирги ўзбек адабий тили. – Тошкент: Фан ва технология, 2010. – Б. 542.

Ҳакимов М. Тагмаъно ва тагбилим хусусида баъзи мулоҳазалар // Ўзбек тили ва адабиёти. - Тошкент. - 2001. - №1. – Б. 133.

Семенова. Н. Г. Пресуппозиция как способ связи между высказываниями. Диссертация. – М., 1984. – C. 35.;

Langendoen D.T. Presupposition and assertion in the semantic analysis of noun and verbs in English. – in: semantics. Cambridge: Cambr. Univ. press, 1971. – P. 174.;

Lakoff G. Pragmatics in natural logic. – Formal semantics of natural language. Cambr., 1975. – P. 171.

Махмудов Н. Пресуппозиция ва гап//Ўзбек тили ва адабиёти. – Тошкент, 1986. – №6. – Б. 28-42.

Рахимов У. Ўзбек тилида юкламалар пресуппозицияси номзодлик дис. – Самарканд, 1994.

Гак В. Г. Теоретическая грамматика французкого языка. Синтаксис. – М., 1981. – C. 14.

www.ziyouz.com

Downloads

Published

2026-05-04

How to Cite

Najmiddinova Marjona Qiyomiddin qizi. (2026). OʻZBEK TILIDA QOʻSHMA GAPLARNING PRESUPPOZITIV TAHLILI. IQRO , 21(2), 86–90. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/6759