MƏTNIN SƏRHƏDLƏRI HAQQıNDA.
Keywords:
mətnin sərhədləri, sintaktik bütöv, mərkəzi cümlə, makro-mikromətn, eksplisit və implisit təkrar, tema-rema, formal və semantik aspekt, fikrın birliyiAbstract
Mətndə mətnin sərhədləri və onların müəyyənləşdirilməsi mövzusu araşdırılır. Tarixi perspektivdə Aristotel və strukturalist dilçilər (R. Jakobson, H. Pospel, Z. Harris) mətni cümlələr kimi vahidlərə bölməyə çalışmışlar. Azərbaycan dilçiliyində Ə. Xəlilov mərkəzi cümlə vasitəsilə sərhədləri təyin etməyə çalışmış, K.M. Abdullayev isə daxili sintaktik quruluşla sərhədləri müəyyənləşdirmişdir. Mətnin sərhədlərini müəyyən etməkdə təkrarlar (eksplisit və implisit), tematik ardıcıllıq, sintaktik və semantik aspektlər əhəmiyyətlidir. Makro- və mikromətnlərin sərhədləri fərqli formal və semantik xüsusiyyətlərə malikdir. Mətnin quruluşunda tema-remə münasibətləri mühüm rol oynayır. Böyük sintaktik bütövün sərhədləri və forması müstəqil deyil, cümlələr və onların əlaqələri əsasında formalaşır. Mətnin sərhədləri fikrin birliyi, leksik, morfoloji və sintaktik vasitələr, pauzalar və digər ekstralingvistik amillərlə müəyyən olunur.
References
Allahverdiyeva F.M. Mürəkkəb sintaktik bütövün komponentləri arasında sintaktik əlaqə vasitələri. Dissertasiya. Bakı: 2010, 145 s.
Kitabi-Dədə Qorqud. Əsl və sadələşdirilmiş mətnlər. Bakı: Öndər, 2004, 376 s.
Müasir Azərbaycan dilinin semasiologiyası. Bakı: Elm, 1985, 289 s.
Novruzova N.S. Mətn sintaksisi. Bakı : Təhsil , 2002, 260 s.
Ordubadi M.S. Dumanlı Təbriz. I kitab. Bakı: Yazıçı, 1985, 490 s.
Şıxlı İ.Q. Dəli Kür. Bakı: Yazıçı, 1982, 400 s.
Дресслер В. Введение в лингвистику текста.// «Реферативный журнал» Москва: 1974, сер. 6 ,№2, 54 c.
Малов С.А. Памятники древнетюркской письменности. М. Л. 1951. 150 c.
Мамедов А.Я. Роль артиклей как связующих элементов текста. Дис. кан. к.ф.н. Москва: 1990, 210 c.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo