G‘OVAK MUHITDA GAZ FILTRATSIYA JARAYONI IKKI O‘LCHAMLI CHEGARAVIY MASALASI VA UNI SONLI MODELLASHTIRISH

Authors

  • Sadullayeva Sh.A. Belarus-O‘zbekiston qo‘shma tarmoqlararo amaliy texnik kvalifikatsiyalar instituti
  • Xolmuminov Y.X. Muhammad al xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti

Keywords:

Matematik model, gaz, filtratsiya, algoritmi, sust o‘tkazuvchan qatlam, g‘ovak muhit, iteratsion usul, chekli ayirmalar usuli, parabolik tip, differensial tenglama.

Abstract

Maqolada gaz konlarini o‘zlashtirish bilan bog‘liq dolzarb muammo mahsuldor qatlamlardan gaz qazib olinishini oshirish va tadqiqot ob’ektining asosiy ko‘rsatkichlarini aniqlash uchun ko‘rib chiqiladi. Ushbu maqoladi ko‘p qatlamli g‘ovak muhitlarda gaz filtratsiya jarayonlarini matematik modellashtirish muammosiga oid ilmiy ishlar tahlili berilgan. Ko‘rib chiqilayotgan jarayonni har tomonlama o‘rganish uchun gidromexanikaning asosiy qonunlari asosida sust o‘tkazuvchan oraliq qatlamlarga ega bo‘lgan bir jinsli bo‘lmagan uch qatlamli g‘ovak muhitda gazning filtratsiya jarayoni hamda ularning o‘zaro dinamik aloqasi ta’siri jarayonining matematik modeli ishlab chiqilgan. Albatta bunday murakkab jarayonni sonli modellashtirishda chekli ayirmalar usulidan foydalanilgan bo‘lib, tenglama bosim funksiyasiga nisbatan chiziqsiz bo‘lganligi tufayli uni yechishda kvazichiziqli usul hamda iteratsion usullar qo‘llanilgan. Maqola uch qatlamli g‘ovak muhitda gaz konlarining asosiy ko‘rsatkichlarini hisoblash uchun chegaraviy masalani yechish algoritmi va dasturiga bag‘ishlangan bo‘lib, unda o‘zaro dinamik bog‘langan g‘ovak muhitda gaz filtratsiya chegaraviy masalasini matematik modeli, yechish algoritmi blok-chizmasi va dasturi keltirilgan, dasturning interfeysi Delphi dasturlash tilida ishlab chiqilgan. Natijalarni vizualizatsiya qilish, grafiklarni 2D va 3D shaklda taqdim etish uchun MatLab dasturlash muhitidan foydalanilgan. Ishda taklif etilgan matematik vosita asosida kompyuterda sust o‘tkazuvchan qatlamga ega bo‘lgan g‘ovak muhitlarda qatlam o‘tkazuvchanlik koeffitsientlarining turli qiymatlari bo‘yicha hisoblash tajribalari o‘tkazildi, hamda natijalari grafik ob’ektlar ko‘rinishida taqdim etildi va ularning hisob-kitoblarni tahlili keltirildi.

References

. Галагуз Ю. и Сафин Г. Моделирование фильтрации частиц в пористой среде с изменением направления потока, 2016 г., Разработка процедур 153 157-161 https://doi.org/10.1016/j.proeng.2016.08.096 Crossref Google Scholar

. Ravshanov N., Nazirova Е. 2018 Numerical simulation of filtration processes of strongly polluted oil in a porous medium PONTE International Journal of Sciences and Research 74 107-116 CrossrefGoogle Scholar

. Sadullayeva Sh.A. 2016 Numerical investigation of solutions to a reaction-diffusion system with variable density J. Sib. Fed. Univ. Math. Phys. 9 90-101 https://doi.org/10.17516/1997-1397-2016-9-1-90-101 CrossrefGoogle Scholar

. Ravshanov N., Nazirova Е. 2018 Numerical simulation of filtration processes of strongly polluted oil in a porous medium PONTE International Journal of Sciences and Research 74 107-116 CrossrefGoogle Scholar

. Молчанов И.И. “Машинные методы решения прикладных задач дифференцальные уравнения” Киев наукова думка, 1988.

. Закиров С.Н., Лапук Б.Б. Проектирование и разработка газовых месторождений. Изд. Недра, М. 1974.

. Singh, D., Singh, M., Hakimjon, Z.: Requirements of MATLAB/Simulink for signals. In: SpringerBriefs in Applied Sciences and Technology, pp. 47–54. Springer, Heidelberg (2019). https://doi.org/10.1007/978-981-13-2239-6_6

. Ravshanov, N., Nazirova, E.Sh., Pitolin, V.M.: Numerical modelling of the liquid filtering process in a porous environment including the mobile boundary of the “oil-water” section. In: Journal of Physics: Conference Series, vol. 1399, p. p. 022021. IOP Publishing (2019).https://doi.org/10.1088/1742-596/1399/2/022021.

. Ne’matov A.A., Nazirova E.Sh., Sadikov R.T. 2021 On numerical method for modeling oil filtration problems in piecewise-inhomogeneous porous medium. https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1757899X/1032/1/012018

. Ne’matov A.A., Nazirova E.Sh., Sadikov R.T., I. Nabiyev 2021 One-Dimensional Mathematical Model and a Numerical Solution Accounting Sedimentation of Clay Particles in Process of Oil Filtering in Porous Medium.https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-3-030-68449-5_35

. E. Nazirova, А. Nematov, M. Mahmudova “Algorithm for solving boundary value problems of parabolic equations and 3D visualization of results”// International Conference On Information Science And Сommunications Technologies: Applications, Trends And Opportunities// 2021 ICISCT https://ieeexplore.ieee.org/document/9670368 01-05р

. А. Nematov, T.T.Turdiev, Sh.R. Ismailov, A.Bakhriddinov “Parallel computational algorithms for solving boundary value problems for two-dimensional equations of parabolic type”//International Conference On Information Science And Сommunications Technologies: Applications, Trends And Opportunities// 2021 ICISCT https://ieeexplore.ieee.org/document/ 96702

. Мухидинов Н. Методы расчета показателей разработки многопластовых месторождений нефти и газа. //Ташкент, изд. «Фан», 1978, 117с.

. Равшанов Н., Курбонов Н.M. Численное моделирование процесса фильтрации газа в пористой среде // Информационные технологии моделирования и управления. – Воронеж, 2016. – № 1(97). – С. 34-45.

. Равшанов Н., Неъматов А., Назирова Э.Ш., Садиков Р.Т. Математическое моделирование процесса фильтрации нефти в трехслойных пористых средах с динамическим взаимодействием. Проблемы вычислителъной и прикладной математики №6(36)2021. 47-62-б.

Sh.R. Ismailov “Numerical method for solving the problem of filtration of unstable groundwater and an effective computingalgorithm” // Harvard Educational and Scientific Review International Agency for Development of Culture, Education and Science // №2 (2022). 95-104- betlar. https://journals.company/ index.php/hesr/article/view/152/68

Downloads

Published

2023-03-16

How to Cite

Sadullayeva Sh.A., & Xolmuminov Y.X. (2023). G‘OVAK MUHITDA GAZ FILTRATSIYA JARAYONI IKKI O‘LCHAMLI CHEGARAVIY MASALASI VA UNI SONLI MODELLASHTIRISH. IQRO , 2(1), 678–682. Retrieved from https://wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/412