PEROVSKIA SCROPHULARIFOLIA O‘SIMLIGI YER USTKI QISMINING UCHUVCHAN KOMPONENTLARI

Authors

  • Atqiyayeva Sanobarxon Ismoilxon qizi O‘zR FA S.Y. Yunusov nomidagi O‘simlik moddalari kimyosi instituti tayanch doktoranti
  • Oxundedayev Baxodir Sotivoldiyevich O‘zR FA S.Y. Yunusov nomidagi O‘simlik moddalari kimyosi instituti katta ilmiy xodimi, PhD
  • Botirov Erkin Xojiakbarovich O‘zR FA S.Y. Yunusov nomidagi O‘simlik moddalari kimyosi instituti laboratoriya mudiri, kimyo fanlari doktori, professor

Keywords:

Lamiacaeae, Perovskia scrophulariifolia, uchuvchan komponentlar, GX-MS, kariofillen, alloaromadendren, aromadendren.

Abstract

Lamiacaeae oilasiga mansub Perovskia scrophulariifolia (xapri) oʻsimligi yer ustki qismining benzinli fraksiyasidan birinchi marotaba uchuvchan komponentlar yig‘indisi ajratib olindi hamda kimyoviy tarkibini GX-MS usulida tahlil qilindi. O‘simlikdagi uchuvchan komponetlarining na’muna tarkibidagi umumiy miqdorini 97,84% ini tashkil etuvchi 55 ta birikma identifikatsiya qilindi. Asosiy komponentlar sifatida 1,8-sineol (12.2%), (+)-2-bornanon (13.2%), bornil asetat (7.2%), kariofillen (7.5%), alloaromadendren (12.7%), gumulen (4.3%), endo-borneol (14.8%), limonen (3.7%) ekanligi aniqlandi. Mazkur o‘simlikning benzinli fraksiyasi hamda undan olingan uchuvchan komponentlarning yig‘indisini bakteriyaga va zamburug‘larga qarshi faolligini o‘rganildi va ma’lum bir bakteriya va zamburug‘ shtammlariga nisbatan turli darajadagi faollikni namoyon etishligi aniqlandi.

References

Флора Узбекистана. Том 5, Изд. АН УзССР. Ташкент-1961, С. 395-396.

Turdiboev O. A., Shormanova A. A., Sheludyakova M. B, Akbarov F., Drew B. T., Celep F. Phytotaxa. 2022. Vol. 543. № 1. Pp. 1-20.

Растительные ресурсы СССР. Цветковые растения, их химический состав, использование. Санкт-Петербург: Наука. 1991. C. 63-65.

Nuriddinov Kh.R., Khodzimatov K.Kh., Aripov Kh.N., Ozek T., Demirchakmak B., Basher K.H.C. //Chem. Nat. Compd. 1997. Vol. 33. Рр. 299–300.

Ковалевская С.С. Род Perovskia. В кн.: Определитель растений Средней Азии. Том IX. -Т.: Фан, Уз ССР, 1987. С. 151-155.

Mohammadhosseini M.,Venditti A., Akbarzadeh A. //Toxin Reviews. 2021. Vol. 40 (4). Pp. 484-505.

Байсеитова А., А. Мураталиева, А. Зурдинов, Н. Рогова. Евразийский журнал здравоохранения. 2024. T. 4. вып. 4. С. 146-149.

Abduganiev B.E., Abdullaev U.A., Plugar V.N. //Chem Nat Compd., 1995. Vol. 31. Pp. 475–477.

Tanaka N., Takahashi S., Kajihara S., Tsuji D., Itoh K., Mamadalieva N.Z., Kashiwada Y. //Fitoterapia, 2021.Vol. 149. Article 104826.

Джумаев Х.К., Зенкевич И.Г., Чоршанбиев Ш.Х., Асланова Х.Г. //The Way of Science. 2019. Vol. 2 (12). Pp. 8-10.

Published

2026-01-30

Issue

Section

Articles