GADJITGA QARAMLIK VA O‘SMIRLARDA KOGNITIV FUNKSIYALARNING BUZILISHI: NEYROFIZIOLOGIK TAHLIL

Authors

  • Qo'ldosheva Shaxlo Salimjon qizi Qo'ldosheva Shaxlo Salimjon qizi

Keywords:

kognitiv funksiyalar, neyrofiziologiya, gadjitga qaramlik, dofamin, o‘smirlik davri, markaziy nerv tizimi, raqamli gigiyena.

Abstract

Ushbu maqolada zamonaviy texnologiyalarning o‘smir yoshdagi bolalar neyrofiziologik rivojlanishiga ko‘rsatayotgan salbiy oqibatlari atroflicha tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi gadjitga qaramlik va kognitiv funksiyalarning pasayishi o‘rtasidagi bog‘liqlikni ilmiy asoslashdan iborat. Ishda miyaning neyroplastikligi, dofaminergik tizimning o‘zgarishi va prefrontal qobiqning shakllanish xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, kuniga 5 soatdan ortiq gadjitlardan foydalanish o‘smirlarda diqqat konsentratsiyasining 30-35% ga pasayishiga, qisqa muddatli xotira pasayishiga va hissiy labillikka olib keladi. Maqolada "raqamli demensiya" fenomenining oldini olish uchun tibbiy-pedagogik tavsiyalar ishlab chiqilgan. "O‘zbekiston-2030" strategiyasida belgilangan sog‘lom avlodni tarbiyalash vazifasi doirasida raqamli gigiyena qoidalariga rioya qilish muhimligi ta’kidlanadi.

References

​O‘zbekiston Respublikasining "O‘zbekiston – 2030" strategiyasi to‘g‘risidagi PF-158-son Farmoni.

​Spitzer, M. (2012). Digital Dementia: What We Are Doing to Our Minds. New York: Crown Publishing.

​Karimov, X. Ya. (2021). Normal fiziologiya va neyrofiziologiya. Toshkent.

​Small, G. W., & Vorgan, P. (2008). iBrain: Surviving the Technological Alteration. HarperCollins.

​World Health Organization (2019). Guidelines on physical activity and sleep for children.

​Greenfield, S. (2015). Mind Change: How Digital Technologies Are Leaving Their Mark.

​Carr, N. (2011). The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains. Norton & Co.

​Johnson, S. B. (2009). Adolescent Mature Brain Development. Journal of Adolescent Health.

​Twenge, J. M. (2017). iGen: Why Today's Super-Connected Kids are Growing Up.

​Axmedova, M. (2022). O‘smirlar fiziologiyasi va gigiyenasi. Toshkent.

​Gazzaley, A. (2016). The Distracted Mind: Ancient Brains in a High-Tech World.

​Ward, A. F. (2017). Brain Drain: The Mere Presence of One’s Own Smartphone.

​Lissak, G. (2018). Adverse physiological effects of screen time on children.

Heitmiller, D. R. (2020). Pediatrics and the Digital Age. AAP News.

​Klingberg, T. (2009). The Overflowing Brain: Information Overload. Oxford Press.

Published

2026-01-30

Issue

Section

Articles