РОЛЬ ДЕФИЦИТА НОЧНОГО СНА В ФОРМИРОВАНИИ ФУНКЦИОНАЛЬНОЙ ЭНДОКРИННОЙ ДИСРЕГУЛЯЦИИ У СТУДЕНТОВ

Abstract

Uyqu – bu gomeostatik jarayon bo‘lib, organizmning gormonal muvozanatini, metabolik barqarorligini, immun himoyasini va kognitiv samaradorligini ta’minlaydi. Zamonaviy muhit — yuqori ta’lim va professional yuklamalar, doimiy psixoemotsional stress, tartibsiz uyqu rejimi va raqamli texnologiyalardan intensiv foydalanish bilan xarakterlanadi — uyquning surunkali yetishmasligi epidemiologik muammo darajasiga yetmoqda va neyroendokrin tizimning funksiyasiga kompleks ta’sir ko‘rsatmoqda. Uyquning cheklanishi kortizol, leptin, grelin, insulin, testosteron, estradiol, tireotrop gormon (TTG) va melatonin darajalarining sezilarli o‘zgarishlari bilan bog‘liq bo‘lib, bu metabolik jarayonlar, energiya almashinuvi, emotsional holat, kognitiv samaradorlik va stress faktorlariga organizmning moslashuvchanligiga ta’sir qiladi. Ushbu tadqiqot talabalar orasida qisqa muddatli uyqu yetishmasligida endokrin disregulyatsiyaning funksional namoyon bo‘lishini chuqur o‘rganishga, shuningdek, uyqu buzilishlarining gormonal regulyatsiya, neyroendokrin muvozanat va adaptiv fiziologik funksiyalarga ta’sir ko‘rsatish mexanizmlarini aniqlashga qaratilgan. Olingan natijalar barqaror va sog‘lom uyqu odatlarini shakllantirish, oldini olish strategiyalarini va ta’limiy dasturlarni joriy qilish zarurligini ta’kidlaydi, bu ayniqsa yoshlar va talabalar uchun zamonaviy axborot va ta’lim bosimi sharoitida dolzarb hisoblanadi.