OLIY TA’LIM MUASSASALARI PEDAGOGLARIDA KASBIY (HISSIY) SO‘NISH DARAJASINING EKONOMETRIK TAHLILI

Authors

  • Jumaniyazova Tupajon Alimovna Urganch davlat tibbiyot instituti, assistant

Keywords:

kasbiy so‘nish, hissiy toliqish, oliy ta’lim pedagogi, ekonometrik tahlil, regressiya modeli, ish staji, depersonalizatsiya.

Abstract

Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalari pedagoglarida kasbiy (hissiy) so‘nish darajasining namoyon bo‘lish xususiyatlari va unga ta’sir etuvchi determinantlar ekonometrik modellashtirish asosida tadqiq etilgan. Tadqiqotning dolzarbligi “O‘zbekiston-2030” strategiyasida belgilangan ta’lim sifatini oshirish va pedagog kadrlar salohiyatini muhofaza qilish vazifalari bilan belgilanadi. Tadqiqot obyekti sifatida O‘zbekistonning uchta hududiy oliy ta’lim muassasasi (Andijon davlat pedagogika instituti, Navoiy davlat universiteti, Urganch davlat universiteti) dan jami 259 nafar professor-o‘qituvchi tanlab olindi. Ma’lumotlar Maslach Burnout Inventory (MBI) metodikasi yordamida yig‘ildi va Python dasturlash tili (Pandas, Seaborn) yordamida statistik qayta ishlandi. Ekonometrik tahlillar natijasida pedagogik staj va ish haqidan qoniqish darajasining so‘nish koeffitsientiga statistik jihatdan muhim ta’siri aniqlandi (R2=0.658). Tadqiqotning ilmiy yangiligi sifatida pedagogik faoliyatning 10-15 yillik davri “professional inqiroz nuqtasi” ekanligi va moddiy rag‘batlantirishning hissiy barqarorlikni ta’minlovchi roli ( = – 0.485) matematik isbotlandi. Olingan natijalar pedagoglar orasida hissiy toliqish darajasi 74,1% ni tashkil etishini ko‘rsatdi. Maqola yakunida oliy ta’lim tizimida pedagoglar uchun differensial rag‘batlantirish tizimini joriy etish va psixologik dekompressiya xizmatlarini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha amaliy takliflar ilgari surilgan. Ushbu tadqiqot natijalari pedagogik jamoalarda sog‘lom mikromuhitni shakllantirish va kadrlar qo‘nimsizligini kamaytirishda empirik asos bo‘lib xizmat qiladi.

References

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. (2023). “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida. PF-158-son. https://lex.uz/docs/6600413

Akramova, F. A. (2022). Oliy ta’lim tizimida inson kapitalini boshqarishning psixologik jihatlari va pedagogik kadrlar motivatsiyasi. Psixologiya fanlari jurnali, 3(2), 45–52.

Jalolova, S. X. (2021). Pedagogik psixologiya: Kasbiy so‘nish muammolari va ularni ekonometrik baholash. Fan va texnologiya.

Ganiyeva, M. N. (2023). Ta’lim menejmentida pedagogik kadrlar monitoringi va kasbiy deformatsiya profilaktikasi. O‘qituvchi nashriyoti.

Hakanen, J. J., & Bakker, A. B. (2021). Burnout and work engagement among teachers: A 10-year longitudinal study of the job demands-resources model. Journal of Educational Psychology, 113(2), 245–259.

Jumaniyazova, T. A. (2020). Bo‘lajak o‘qituvchilarni kasbiy faoliyatga tayyorlashning psixologik-pedagogik jihatlari. O‘zbekiston Milliy universiteti xabarlari, 1(2), 145–150.

Madaminov, A. A. (2023). Oliy ta’lim muassasalari o‘qituvchilarining hissiy intellekti va kasbiy barqarorligi o‘rtasidagi bog‘liqlik. Zamonaviy ta’lim, 4(12), 112–118.

Maslach, C., & Leiter, M. P. (2022). The burnout challenge: Managing people's relationships with their jobs. Harvard University Press.

Vlaceno, K., & Smith, J. (2024). The impact of financial incentives on occupational burnout in higher education: A cross-sectional analysis. Higher Education Policy Review, 12(3), 301–315.

Yusupova, N. S. (2022). Pedagoglarda “emotsional burnout” sindromini bartaraf etishda psixologik treninglarning samaradorligi. Pedagogika va psixologiya, 8(117), 34–40.

Published

2026-01-30

Issue

Section

Articles