RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA IQTISODIY XAVFSIZLIK: “RAQAMLI IQTISODIY XAVFSIZLIK INDEKSI” (RIXI) METODOLOGIYASI VA O‘ZBEKISTON UCHUN AMALIY TAKLIFLAR
Keywords:
Raqamli iqtisodiyot; iqtisodiy xavfsizlik; kiberxavf; ma’lumotlar suvereniteti; operatsion uzluksizlik; risk-boshqaruv; indeks.Abstract
Raqamli iqtisodiyot iqtisodiy o‘sishning muhim drayveriga aylanar ekan, iqtisodiy xavfsizlik ham yangi mazmunda namoyon bo‘lmoqda: moliyaviy barqarorlik, ma’lumotlar suvereniteti, kiberxavfsizlik, raqamli infratuzilma uzluksizligi va platformaviy qaramlik risklari bir-biri bilan bog‘langan kompleks tizimni hosil qiladi. Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida iqtisodiy xavfsizlikni baholash uchun mualliflik yondashuvi — “Raqamli Iqtisodiy Xavfsizlik Indeksi (RIXI)” taklif etiladi. Indeks besh blokdan iborat: (1) raqamli infratuzilma va uzluksizlik; (2) ma’lumotlar boshqaruvi va huquqiy himoya; (3) moliyaviy-kiber barqarorlik; (4) inson kapitali va kadrlar xavfsizligi; (5) innovatsion boshqaruv va institutlar. Metodologiya ko‘p mezonli baholash (MCDA), normalizatsiya va vaznlash tamoyillariga tayangan holda ishlab chiqildi; natijalar uchta ssenariy (bazaviy, islohot, shok) orqali illustrativ hisob-kitoblar bilan yoritildi. Muhokama qismida O‘zbekiston-2030 ustuvorliklari bilan uyg‘un holda amaliy siyosat paketi: operatsion uzluksizlik standartlari, ma’lumotlar boshqaruvi, raqamli to‘lovlar xavfsizligi, kadrlar tayyorlash va risk-komplayens mexanizmlari bo‘yicha aniq takliflar berildi.
References
National Institute of Standards and Technology. (2024). Cybersecurity Framework (CSF) 2.0. Gaithersburg, MD: NIST.
Department for Science, Innovation and Technology. (2025). Cyber Security Breaches Survey 2025. London: UK Government.
Banque de France. (2024). Financial Stability Report. Paris: Banque de France (English edition).
UK Cabinet Office. (2022). National Cyber Strategy 2022. London: UK Government.
Cybersecurity and Infrastructure Security Agency. (2022). Cyber Incident Reporting for Critical Infrastructure Act (CIRCIA). Washington, DC: CISA.
National Cyber Security Centre. (2024). NCSC Annual Review 2024. London: NCSC.
ANSSI. (2024). Cyber Threat Overview 2024. Paris: ANSSI (English version).
Bank of England. (2021). Operational resilience: Impact tolerances for important business services. London: Bank of England.
The White House. (2023). National Cybersecurity Strategy. Washington, DC: The White House.
Financial Conduct Authority. (2021). Building operational resilience (PS21/3). London: FCA.
НИУ ВШЭ. (2024). Индикаторы цифровой экономики: статистический сборник. Москва: НИУ ВШЭ.
Prudential Regulation Authority. (2021). Operational resilience policy framework. London: PRA.
U.S. Government Accountability Office. (2024). Critical Infrastructure Protection: Enhancing cybersecurity oversight. Washington, DC: GAO.
Information Commissioner’s Office. (2023). Guide to data security. London: ICO.
Росстат. (2024). Информационное общество в Российской Федерации. Москва: Росстат.
UK Finance. (2024). Fraud The Facts 2024. London: UK Finance.
Office of the Comptroller of the Currency. (2024). Cybersecurity risk management. Washington, DC: OCC.