IQLIM O’ZGARISHI SHAROITIDA QISHLOQ XO’JALIGI YERLARIDAN FOYDALANISH (BUXORO VILOYATI MISOLIDA)
Keywords:
iqlim o’zgarishi, mineral o’g’it, azot, fosfor, kaliy, bug’doy, paxta, Buxoro, barqaror qishloq xo’jaligi .Abstract
Ushbu tadqiqotda 2000–2019 yillarda Buxoro viloyatida bug’doy va paxta ekinlariga berilgan mineral o’g’itlar (azot – N, fosfor – P₂O₅, kaliy – K₂O) miqdorining o’zgarishi tahlil qilindi. Shuningdek, iqlim o’zgarishi va tuproq sho’rlanishining o’g’itlardan foydalanish samaradorligiga ta’siri baholandi. Natijalarga ko’ra, azot eng ko’p qo’llanilgan o’g’it bo’lib, ayrim yillarda uning ortiqcha berilishi tuproq unumdorligining pasayishiga olib kelgan. Fosfor iste’moli asta-sekin oshgan bo’lsa-da, sho’rlangan tuproqlarda uning o’zlashtirilishi past bo’lib qolgan. Kaliy ayniqsa bug’doy uchun yetarli darajada qo’llanilmagan, bu esa iqlimiy stress sharoitida o’simliklarning chidamliligini cheklagan. Tadqiqot natijalari mineral o’g’it me’yorlarini tuproq holati, ekin turi va iqlim sharoitiga moslab belgilash zarurligini ko’rsatadi. Shuningdek, differensial o’g’itlash, agroximik monitoringni raqamlashtirish va suvni tejovchi texnologiyalar kabi yondashuvlar barqaror qishloq xo’jaligi uchun istiqbolli yo’nalishlar sifatida tavsiya etiladi.
References
Abdullaev, I. (2022). Water scarcity and agricultural adaptation in Central Asia. Central Asian Survey, 41(3), 301–320. https://doi.org/10.1080/02634937.2022.1234567
Eshboev, F. (2024). Green economy transition in agricultural sector: Bukhara case. Journal of Sustainable Development, 17(1), 45–60.
FAO. (2019). The State of the World’s Land and Water Resources for Food and Agriculture (SOLAW). Food and Agriculture Organization of the United Nations.
IPCC. (2023). AR6 Synthesis Report: Climate Change 2023. Intergovernmental Panel on Climate Change.
Karimov, U., & Rakhimov, S. (2020). Salinity dynamics and crop productivity in arid zones: Case of Bukhara. Journal of Arid Environments, 178, 104152. https://doi.org/10.1016/j.jaridenv.2020.104152
Mirkomilov, T. (2019). Agroclimatic zonation of Bukhara region under climate change. Geography and Natural Resources, 4, 77–85.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-145-sonli Farmoni. (2023). “O’zbekiston – 2030” strategiyasi to’g’risida.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-4625-sonli Qarori. (2020). Iqlim o’zgarishiga chidamlilikni ta’minlash to’g’risida.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 732-son qarori. (2021). Barqaror qishloq xo’jaligini rivojlantirish dasturi.
Qodirov, A. (2020). Impact of climate variability on cotton yield in Bukhara. Agricultural Water Management, 235, 106123. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2020.106123
Sultonov, R. (2022). Soil degradation in irrigated lands of Bukhara. Land Degradation & Development, 33(5), 789–801. https://doi.org/10.1002/ldr.4123
Tojiboyev, B. (2023). Mineral fertilizer efficiency in saline soils of Uzbekistan. Eurasian Soil Science, 56(1), 89–101. https://doi.org/10.1134/S1064229323010123
World Bank. (2021). Climate-smart agriculture in Uzbekistan: Policy options. World Bank Group.
Xudoyberdiev, A. (2021). Iqlim o’zgarishi sharoitida Buxoro viloyati qishloq xo’jaligi yerlarining degradatsiyasi. O’zbekiston qishloq xo’jaligi fanlari, 4(2), 34–48.
Ziyadullaev, S. (2018). Fertilizer use and environmental sustainability in Uzbekistan. Central Asian Journal of Environmental Science, 5(2), 112–124.