BEQAROR G‘ARB: INSON HUQUQLARI TUSHUNCHASINING TARIXIY O‘ZGARUVCHANLIGI
Keywords:
inson huquqlari, tarixiy o‘zgaruvchanlik, kolonial siyosat, migratsiya, diversity, tengsizlik.Abstract
Ushbu maqola g‘arb davlatlarining inson huquqlariga bo‘lgan yondashuvining tarixiy o‘zgaruvchanligini tahlil qiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, inson huquqlari siyosati har bir davrda siyosiy, iqtisodiy va geosiyosiy manfaatlarga moslashgan va izchillikka ega bo‘lmagan. XVI-XIX asrlarda inson huquqlari ekspluatatsiyani yashirish vositasi bo‘lgan bo‘lsa, XX asrda ular mafkuraviy qurol sifatida ishlatilgan, XXI asrda esa diversity siyosati orqali global standartlarni shakllantirishga urinishlar kuzatilmoqda. Janubiy Afrika misolida tarixiy ekspluatatsiya va zamonaviy siyosiy ta’sirlarning bir-birini to‘ldirishi, mahalliy iqtisodiy va madaniy o‘zlikni shakllantirish jarayonida g‘arbning izchilliksiz siyosatini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, zamonaviy diversity siyosati va migratsiya jarayonlari ko‘pincha mahalliy madaniyatni susaytiradi va ijtimoiy tengsizlikni murakkablashtiradi. Tadqiqot yangiligi g‘arb siyosatini to‘rt bosqichli evolyutsiya modeli asosida konseptual tarzda tasniflashda namoyon bo‘ladi. Natijalar global siyosiy hamkorlikda shaffoflikni oshirish va tarixiy kontekstni hisobga olgan holda qaror qabul qilish zarurligini ko‘rsatadi.
References
Ажемўғли Д., Робинсон Ж. (2024). Мамлакатлар таназзули сабаблари. Тошкент.
Castles, S., & Miller, M. (2021). The age of migration (6). Palgrave Macmillan.
Césaire, A. (1972). Discourse on colonialism. Monthly Review Press.
Fanon, F. (1961). The wretched of the earth. Grove Press.
Gopal, P. (2019). Insurgent empire. Cambridge University Press.
Globalisation, Human Rights and Education. (2025). Springer.
Harvey, D. (2005). A brief history of neoliberalism. Oxford University Press.
IOM. (2022). World migration report 2022. International Organization for Migration.
Lami, B., Tarasenko, I., Shyshova, O., Voropayeva, T., & Verhun, A. (2022). International migration of human resources in the conditions of social transformations. Economies, 10(9).
Loomba, A. (2005). Colonialism/postcolonialism. Routledge.
Mamdani, M. (1996). Citizen and subject. Princeton University Press.
Mbembe, A. (2001). On the postcolony. University of California Press.
Rasulov, I. (2025). Impact of abolishing quotas on Uzbek migrants in Russia’s labor market. Quantum Journal of Social Sciences and Humanities, 5(4).
Said, E. (1978). Orientalism. Pantheon Books.
Trouillot, M.-R. (1995). Silencing the past. Beacon Press.
UNDP. (2021). Migration and development. UNDP Migration Data Portal.
UNDP. (2023). Human development report 2023. United Nations.
Xonxo‘jayev, O. (2025). Byurokratiya va jamiyat. Scientific Review of the Problems and Prospects of Modern Science and Education, 4.
Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism. PublicAffairs.
Qurbonova, N. N. (2024). Geosiyosiy atamalarni tarjima qilishdagi asosiy qiyinchiliklar. Tarjimonshunoslik: Muammolar, yechimlar va istiqbollar II (xalqaro ilmiy-amaliy anjuman).
Mafumbu, L., Zhou, L., & Kalumba, A. M. (2022). Exploring coastal access in South Africa: A historical perspective. Sustainability, 14(7), 3971.