Türkoloji qurultay və müasir çağırışlar: əlifba, terminologiya, dil siyasəti məsələləri

Main Article Content

Rüfət Rüstəmov,

Abstract

1926-cı ildə Bakıda keçirilmiş Türkoloji Qurultay türk xalqları arasında elmi, mədəni və dil sahəsində inteqrasiyanın sistemli şəkildə qurulmasına yönəlmiş ilk beynəlxalq təşəbbüslərdən biri kimi qiymətləndirilir. Qurultayda ortaq əlifbanın yaradılması, terminoloji vahidliyin təmin olunması, təhsil sistemlərinin yaxınlaşdırılması və türkologiyanın müstəqil elmi sahə kimi inkişafı əsas prioritetlər sırasında yer almışdır. Bu baxımdan qurultay yalnız dövrünün elmi hadisəsi deyil, eyni zamanda türk dünyasında uzunmüddətli inteqrasiya ideyasının ideoloji və metodoloji əsaslarını formalaşdıran mühüm tarixi mərhələ olmuşdur.


Məqalədə Türkoloji Qurultayın irəli sürdüyü ideyaların müasir dövrdə, xüsusilə türkdilli ölkələr arasında siyasi, iqtisadi və mədəni əməkdaşlığın intensivləşdiyi bir şəraitdə yenidən aktuallaşması geniş şəkildə təhlil edilir. Ortaq əlifba təşəbbüsləri, dil siyasətlərinin koordinasiyası və təhsil sahəsində əməkdaşlıq çağdaş geosiyasi reallıqlar fonunda qiymətləndirilir. Bu proseslərin mədəni identikliyin qorunması və gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyəti xüsusi vurğulanır.


Xülasədə göstərilir ki, Türkoloji Qurultayın ideyaları bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində yeni məzmun qazanaraq regional inteqrasiyanın elmi və mədəni dayaqlarından birinə çevrilmişdir. Nəticə etibarilə, qurultayın irsi müasir türk dünyasında ortaq strateji düşüncənin və inteqrasiya modelinin formalaşmasına mühüm töhfə verməkdə davam edir.

Article Details

Section
Articles

References

Birinci Türkoloji Qurultay: görünən və görünməyən tərəflər. Elmi sessiyanın materialları (10 iyun 2016-cı il). Bаkı, “Еlm vә tәhsil” nәşriyyatı, 2016

Buran A. Sovyet türkolojisi ve birinci Türkoloji Kurultayı, Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature And History Of Turkish Or Turkic Volume 4/3 Spring, 2009

Cəfərov N., Hüseynova M., Qəribli A.( 18.08.2025.) Birinci Türkoloji Qurultayda terminologiya məsələsi// Ədəbiyyat qəzeti. https://edebiyyatqazeti.az/news/edebi-tenqid/13685-birinci-turkoloji-qurultayda-terminologiya-meselesi

Xürrəmqızı Afaq. Türkoloji qurultayda qeyri- türk xalqlarının iştirakı və əlifba məsələsi.// Birinci türkoloji qurultay: görünən və görünməyən tərəflər” elmi sessiyanın materialları. 2016, s. 15-21

İbrahimov E.Ə. (2020).Türk xalqlarının ortaq əlifba, imla və ünsiyyət dili. Bakı, “Mütərcim”.

İbrahimov E.Ə.(2023) Türk dünyasında alfabe tartışmaları. Türkbilim araştırmaları dizisi.

Məmmədli N. I Bakı türkoloji qurultayın məruzələrində və XX əsrin əvvəllərində ərəb və fars mənşəli terminlərə münasibət. // I Türkoloji Qurultayın 90 illiyinə həsr olunmuş “Türkoloji emi- mədəni hərəkatda ortaq dəyərlər və yeni çağırışlar” mövzusunda Beynəlxalq konfransın materialları (I hissə), 2016, s. 164-167

Rüstəmov R. Ortaq türk dilinə gedən yol// I Türkoloji Qurultayın 90 illiyinə həsr olunmuş “Türkoloji emi- mədəni hərəkatda ortaq dəyərlər və yeni çağırışlar” mövzusunda Beynəlxalq konfransın materialları (I hissə), 2016, s. 167-169.

Sadıqova S. Türk dillərində ortaq terminologiya və ortaq ünsiyyət problemi //I Türkoloji Qurultayın 90 illiyinə həsr olunmuş “Türkoloji emi- mədəni hərəkatda ortaq dəyərlər və yeni çağırışlar” mövzusunda Beynəlxalq konfransın materialları (I hissə), 2016, s. 169-174

Şahin E. (2013) Türk dünyasında yazı birliği: Latin alfabesi temelinde yeni türk alfabeleri. Ankara, Yeni Türkiye, 2013