XO‘JALIK YURITUVCHI SUBYEKTLARDA DAROMADLARNI TAN OLISH VA MOLIYAVIY HISOBOTDA AKS ETTIRISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
daromad, tushum, daromadni tan olish, IFRS 15, bajarilishi lozim bo‘lgan majburiyat, bitim narxi, shartnoma aktivi, shartnoma majburiyati, moliyaviy hisobot, BHMSAbstract
Ushbu maqolada xo‘jalik yurituvchi subyektlarda daromadlarni tan olish, baholash va moliyaviy hisobotda aks ettirish metodologiyasi o‘rganildi. O‘zbekistonda amaldagi 2-sonli BHMS va IFRS 15 talablari qiyosiy tahlil qilindi, besh bosqichli model uskuna va o‘rnatish xizmatini sotish bo‘yicha shartli misolda (150 mln so‘m) hisoblandi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, bitim narxi alohida sotish qiymatiga mutanosib taqsimlanganda daromad to‘g‘ri hisobot davriga bog‘lanadi. Tahlil asosida hisob siyosati, hujjatlashtirish va oshkor qilishni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi.
References
O‘zbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi (yangi tahrirdagi) Qonuni, 13.04.2016, O‘RQ-404-son. https://lex.uz/uz/docs/-2931253
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 24.02.2020 yildagi PQ-4611-son “Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o‘tish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori. https://www.lex.uz/uz/docs/-4746047
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 15.09.2025 yildagi PQ-282-son “Moliyaviy hisob tizimini xalqaro talab va standartlarga muvofiq takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. https://lex.uz/ru/docs/-7728924
Iqtisodiyot va moliya vazirining 14.06.2024 yildagi 132-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan 2-sonli BHMS “Asosiy xo‘jalik faoliyatidan daromadlar” (ro‘yxat raqami 3542, 05.08.2024). https://lex.uz/uz/docs/-7051181
IFRS Foundation. IFRS 15 Revenue from Contracts with Customers (2014-yil may; 2018-yil 1-yanvardan amalda). https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-15-revenue-from-contracts-with-customers/
MHMSning 9 ta loyihasi jamoatchilik muhokamasiga qo‘yildi (50-son MHMS loyihasi haqida). Buxgalter.uz, 27.10.2026. https://buxgalter.uz/oz/publish/doc/text218004_mhms-marafon_9_ta_standart_loyihasi_jamoatchilik_muhokamasiga_quyildi
Norbekov D., Toshpo‘latova M. 15-MHXSga muvofiq xaridorlar bilan shartnomalar bo‘yicha tushumlar hisobining nazariy asoslari va uning amaliyotga tadbiq etilishining muhim jihatlari // International Finance & Accounting, 2024, № 2. https://interfinance.tsue.uz/wp-content/uploads/2024/06/Norbekov-D_maqola.pdf
Onie S., Ma L., Spiropoulos H., Wells P. An evaluation of the impacts of the adoption of IFRS 15 Revenue from Contracts with Customers // Accounting & Finance, 2022. https://opus.cloud1.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/175647/2/Accounting%20%20%20Finance%20-%202022%20-%20Onie%20-%20An%20evaluation%20of%20the%20impacts%20of%20the%20adoption%20of%20IFRS%2015%20Revenue%20from%20Contracts%20with.pdf
Stoykova A. Effect of the Application of IFRS 15: Evidence from Bulgaria // Economic Studies, 2021, Vol. 30, No. 3. https://www.iki.bas.bg/Journals/EconomicStudies/2021/2021-3/10_Stoykova.pdf
Tenzer A. IFRS 15 Implementation and Impact: Systematic Literature Review // Český finanční a účetní časopis, 2025, No. 2, pp. 19–51. https://ideas.repec.org/a/prg/jnlcfu/v2025y2025i2id616p19-51.html
IFRS Foundation. IFRS 18 Presentation and Disclosure in Financial Statements (2024-yil aprel; 2027-yil 1-yanvardan amalda, IAS 1 o‘rniga). https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-18-presentation-and-disclosure-in-financial-statements /





