NOMODDIY AKTIVLAR HISOBI
Keywords:
nomoddiy aktivlar, buxgalteriya hisobi, tan olish, baholash, amortizatsiya, qadrsizlanish, 7-son BHMS, IAS 38, dasturiy ta’minot, moliyaviy hisobotAbstract
Ushbu maqolada nomoddiy aktivlarning buxgalteriya hisobidagi iqtisodiy mohiyati, ularni tan olish, baholash, amortizatsiya qilish va moliyaviy hisobotda aks ettirish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqot “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonun, 7-son BHMSning 2024-yildagi tahriri hamda IAS 38 va IAS 36 xalqaro standartlari talablariga asoslangan. Me’yoriy hujjatlarni o‘rganish, taqqoslash, guruhlash va amaliy hisob-kitob usullaridan foydalanildi. Shartli misolda 120 mln so‘mlik dasturiy ta’minot uchun yillik amortizatsiya 24 mln so‘m, 2 yil yakunida jamg‘arilgan amortizatsiya 48 mln so‘m, qoldiq qiymat 72 mln so‘m ekani aniqlandi. Milliy va xalqaro standartlar o‘rtasidagi farqlar ko‘rsatilib, ichki nazorat, baholash, qadrsizlanish hisobi va raqamlashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi.
References
O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 13-apreldagi O‘RQ-404-son “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonuni (yangi tahriri). – https://lex.uz/docs/-2931253.
O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 134-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan 7-son BHMS “Nomoddiy aktivlar” (Adliya vazirligida 2024-yil 9-avgustda 3547-son bilan ro‘yxatga olingan; 17-band 2025-yil 30-yanvardagi 228-son buyruq bilan o‘zgartirilgan, ro‘yxat raqami 3607). – https://lex.uz/docs/-7058929.
-son BHMS “Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari bo‘yicha xarajatlar” (ro‘yxat raqami 3535, 2024-yil 25-iyul). – https://lex.uz/mact/-7036274.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-fevraldagi PQ-4611-son “Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o‘tish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori. – https://lex.uz/docs/-4746047.
IFRS Foundation. IAS 38 Intangible Assets. – https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ias-38-intangible-assets/.
IFRS Foundation. IAS 36 Impairment of Assets. – https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ias-36-impairment-of-assets/.
Lev B. Intangibles: Management, Measurement, and Reporting. Washington, D.C.: Brookings Institution Press, 2001. 216 p. – https://www.brookings.edu/book/intangibles/.
Lev B., Zarowin P. The Boundaries of Financial Reporting and How to Extend Them // Journal of Accounting Research. 1999. Vol. 37, No. 2. P. 353–385. DOI: https://doi.org/10.2307/2491413.
Aboody D., Lev B. The Value Relevance of Intangibles: The Case of Software Capitalization // Journal of Accounting Research. 1998. Vol. 36 (Supplement). P. 161–191. DOI: https://doi.org/10.2307/2491312.
Stolowy H., Jeny-Cazavan A. International Accounting Disharmony: The Case of Intangibles // Accounting, Auditing & Accountability Journal. 2001. Vol. 14, No. 4. P. 477–496 (ishchi variant: https://people.hec.edu/stolowy/wp-content/uploads/sites/35/2019/01/international-accounting-disharmony.pdf).
Rozmatova U.Y. Xalqaro standartlar asosida nomoddiy aktivlar hisobini takomillashtirish // International Finance & Accounting. 2026. 2-son (aprel). ISSN 2181-1016. – https://interfinance.tsue.uz/wp-content/uploads/2026/05/12-Rozmatova-Umida.pdf.
Xudoyqulova D.D. Xalqaro standartlar asosida nomoddiy aktivlar buxgalteriya hisobini takomillashtirish // International Finance & Accounting. 2026. 3-son (iyun). ISSN 2181-1016. – https://interfinance.tsue.uz/wp-content/uploads/2026/06/20Xudoyqulova-Dilora.pdf.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasining 2025-yil 28-noyabrdagi 6-mb-son qaroriga 3-ilova: “Investitsiya faoliyati, bino va inshootlarni foydalanishga topshirish to‘g‘risidagi statistika hisoboti” shakli. – https://stat.uz/img/forms/2026/investitsiya/3-4-invest-asosiy_p23163.pdf.





