KOMPYUTER LINGVISTIKASI: SUN’IY INTELLEKT VA TABIIY TILNI QAYTA ISHLASH (NLP)

Authors

  • Turamirzayeva Zilola Andijon davlat chet tillari instituti Xorijiy filologiya va turizm fakultetining Filologiya va tillarni o'qitish: koreys tili yo'nalishi 1-kurs talabasi

Keywords:

kompyuter lingvistikasi, sun’iy intellekt, tabiiy tilni qayta ishlash, NLP, o‘zbek tili, lingvistik korpus, morfologik tahlil, mashina tarjimasi, raqamli texnologiyalar

Abstract

Mazkur maqolada kompyuter lingvistikasi, sun’iy intellekt va tabiiy tilni qayta ishlash (Natural Language Processing — NLP) yo‘nalishlarining o‘zaro aloqasi, asosiy vazifalari hamda o‘zbek tilini raqamli muhitda qayta ishlash bilan bog‘liq masalalar yoritiladi. NLP doirasida matnni tokenlarga ajratish, morfologik va sintaktik tahlil, nutq qismlarini belgilash, nomlangan obyektlarni aniqlash, mashina tarjimasi va matn mazmunini avtomatik qayta ishlash kabi vazifalar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, o‘zbek tilining agglutinativ tuzilishi, imlo variantlari, belgilangan lingvistik ma’lumotlarning yetarli emasligi hamda sifatli korpuslarga ehtiyoj masalalari tahlil qilinadi. Maqolada o‘zbek tili uchun NLP vositalarini rivojlantirishda korpus yaratish, lingvistik ekspertiza va texnologik yechimlarni birgalikda olib borish zarurligi asoslanadi.

References

Association for Computational Linguistics. ACL Anthology: computational linguistics, natural language processing and speech technology bo‘yicha ilmiy nashrlar bazasi. https://aclanthology.org/

Association for Computational Linguistics. What is the ACL and what is Computational Linguistics? https://www.aclweb.org/portal/what-is-cl

Mengliev, D., Barakhnin, V., Abdurakhmonova, N., Eshkulov, M. (2024). Developing named entity recognition algorithms for Uzbek: Dataset insights and implementation. Data in Brief, 54, 110413. https://doi.org/10.1016/j.dib.2024.110413

Zokirova, Kh. (2024). O‘zbekistonda mashina tarjimasi: muammolar, yutuqlar va kelajak yo‘nalishlari. Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika. https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss4/S-pp203-208

Elov, B., Amirkulov, M., Suyunova, M. (2025). Metadata and formatting issues in the Uzbek-English parallel corpus and existing NLP tools for the Uzbek language. Topical Issues of Technical Sciences. https://doi.org/10.47390/ts-v3i9y2025no3

IEEE Technology Navigator. Computational Linguistics / Natural Language Processing: overview of core tasks and methods. https://technav.ieee.org/area/computational-linguistics/

Abjalova, M. O‘zbek tili multikorpusi – zamonaviy ta’limiy tizim. O‘zbek tili taraqqiyoti va xalqaro hamkorlik masalalari. https://www.conferences.tsuull.uz/index.php/conferences/article/view/763

Downloads

Published

2026-11-01