COVID-19 ИНФЕКЦИЯСИДАН КЕЙИН МИОКАРД ТЎҚИМАСИДА КУЗАТИЛАДИГАН МОРФОФУНКЦИОНАЛ ЎЗГАРИШЛАРНИНГ КЛИНИК-ПАТОГЕНЕТИК АҲАМИЯТИ
Keywords:
COVID-19, SARS-CoV-2, миокард, кардиомиоцит, эндотелиал дисфункция, микротромбоз, миокардит, миокард фибрози, постковид ҳолат, морфофункционал ўзгаришларAbstract
Мақолада COVID-19 инфекциясидан кейин миокардда кузатиладиган морфофункционал ўзгаришларнинг патогенетик асослари ва клиник оқибатлари таҳлил қилинди. Мақсад — кардиомиоцит дистрофияси, интерстициал шиш, эндотелиал шикастланиш, микротромбоз ва фиброз жараёнларини клиник белгилар ҳамда диагностик кўрсаткичлар билан боғлиқ ҳолда баҳолаш. Тадқиқот усули сифатида халқаро ва Ўзбекистонда чоп этилган илмий ишлар контент-таҳлили, қиёсий морфологик таҳлил ва клиник-патогенетик синтез қўлланди. Адабиёт маълумотларига кўра, инфекциядан кейинги юрак шикастланиши ягона механизм билан чекланмайди: гипоксия, микросиркуляция дисфункцияси, яллиғланиш ва мавжуд юрак-қон томир хавф омиллари ўзаро таъсир этади. Морфологик ўзгаришларни клиник симптомлар билан бирга баҳолаш эрта диагностика ва индивидуал кузатув йўналишларини аниқлаш учун аҳамиятлидир. Ушбу мақола янги беморлар гуруҳи бўйича оригинал натижаларни эмас, нашр қилинган маълумотларнинг таҳлилий умумлашмасини тақдим этади.
References
Basso C. et al. Pathological features of COVID-19-associated myocardial injury: a multicentre cardiovascular pathology study // European Heart Journal. 2020. Vol. 41(39). P. 3827–3835. DOI: 10.1093/eurheartj/ehaa664.
Xie Y., Xu E., Bowe B., Al-Aly Z. Long-term cardiovascular outcomes of COVID-19 // Nature Medicine. 2022. Vol. 28. P. 583–590. DOI: 10.1038/s41591-022-01689-3.
Pellegrini D. et al. Microthrombi as a Major Cause of Cardiac Injury in COVID-19: A Pathologic Study // Circulation. 2021. Vol. 143. P. 1031–1042. DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.120.051828.
Almamlouk R. et al. COVID-19–associated cardiac pathology at the postmortem evaluation: a collaborative systematic review // Clinical Microbiology and Infection. 2022. Vol. 28(8). P. 1066–1075. DOI: 10.1016/j.cmi.2022.03.021.
World Health Organization. A clinical case definition of post COVID-19 condition by a Delphi consensus. Geneva: WHO, 2021. URL: https://www.who.int/publications/i/item/WHO-2019-nCoV-Post_COVID-19_condition-Clinical_case_definition-2021.1.
Nalbandian A. et al. Post-acute COVID-19 syndrome // Nature Medicine. 2021. Vol. 27. P. 601–615. DOI: 10.1038/s41591-021-01283-z.
Guo T. et al. Cardiovascular implications of fatal outcomes of patients with coronavirus disease 2019 (COVID-19) // JAMA Cardiology. 2020. Vol. 5(7). P. 811–818. DOI: 10.1001/jamacardio.2020.1017.
Puntmann V. O. et al. Outcomes of Cardiovascular Magnetic Resonance Imaging in Patients Recently Recovered From COVID-19 // JAMA Cardiology. 2020. Vol. 5(11). P. 1265–1273. DOI: 10.1001/jamacardio.2020.3557.
Shi S. et al. Association of cardiac injury with mortality in hospitalized patients with COVID-19 in Wuhan, China // JAMA Cardiology. 2020. Vol. 5(7). P. 802–810. DOI: 10.1001/jamacardio.2020.0950.
Lindner D. et al. Association of Cardiac Infection With SARS-CoV-2 in Confirmed COVID-19 Autopsy Cases // JAMA Cardiology. 2020. Vol. 5(11). P. 1281–1285. DOI: 10.1001/jamacardio.2020.3551.
Gluckman T. J. et al. 2022 ACC Expert Consensus Decision Pathway on Cardiovascular Sequelae of COVID-19 in Adults // Journal of the American College of Cardiology. 2022. Vol. 79(17). P. 1717–1756. DOI: 10.1016/j.jacc.2022.02.003.
Siripanthong B. et al. Recognizing COVID-19–related myocarditis: The possible pathophysiology and proposed guideline for diagnosis and management // Heart Rhythm. 2020. Vol. 17(9). P. 1463–1471. DOI: 10.1016/j.hrthm.2020.05.001.
Исраилов Р., Эргашева З. А. COVID-19 да миокард шикастланишининг морфологик намоён бўлиши // Халқаро илмий педиатрия журнали. 2022. Т. 1(1). Б. 46–52. DOI: 10.56121/2181-2926-2022-1-46-52.
Bustanov Sh. Y., Salomov Sh. N., Mamataliev A. R., Israilov R. Pathomorphology of Myocardial Muscle Fibers in COVID-19 // Eurasian Medical Research Periodical. 2022. Vol. 13. P. 101–105. URL: https://geniusjournals.org/index.php/emrp/article/view/2367.
Бустанов Ш. Я. Post COVID sindromlarda yurak qon tomirlar tizimidagi morfologik va morfometrik o‘zgarishlar // Доктор ахборотномаси. 2024. № 3(115). Б. 40–44. DOI: 10.38095/2181-466X-20241153-40-44.
Bustanov Sh. Y. Postkovid sindromda yurakdagi klinik-morfologik o‘zgarishlar // Journal of Modern Medicine. 2025. Vol. 2, № 1. URL: https://adti.uz/wp-content/uploads/2025/05/JMM-2.pdf.
Bozarova N. F. Clinical and morphological features of myocardial injury in post-COVID syndrome // Zamonaviy tibbiyot jurnali. 2026. Vol. 14(3). P. 431–435. DOI: 10.67519/nshr.ztj.2026.03.086.
Исраилов Р., Эргашева З. А. Электронно-микроскопические изменения миокарда при COVID-19 // Тошкент тиббиёт академияси ахборотномаси. 2022. Махсус сон. URL: https://mail.ttaa.tma.uz/vestnik-pdf/2022/ttaa-2022-special-issue-conf-patanatomy.pdf.
Нарзуллаева У., Самиева Г., Пардаева З. Патофизиология реперфузионного повреждения миокарда // Журнал вестник врача. 2022. Т. 1(2). Б. 155–158. DOI: 10.38095/2181-466X-2020942-154-157.
Narzulaeva U. R., Rakhmatova F. U. Pathogenetic mechanisms of disorders in the hemostasis system observed in patients infected with COVID-19 // IEJRD. 2023. Vol. 7, ICMEI. P. 3.
Насриддинова М., Бекмирзаев Э. Юрак инфарктидан кейинги юрак мушакларининг тикланиш жараёни // Universal Science Research. 2025. Т. 3, № 5. URL: https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-research/issue/view/3669.
Jabborov Sh. Myocarditis: Epidemiology, Diagnosis, Therapy // Modern Science and Research. 2025. Vol. 4, № 5. URL: https://inlibrary.uz/index.php/science-research/issue/view/3280.





