IQLIM O‘ZGARISHI SHAROITIDA TOSHKENT SHAHRIDA YASHIL INFRATUZILMANI RIVOJLANTIRISHNING HUDUDIY USTUVORLIGINI GAT TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA BAHOLASH

Authors

  • Quvondiqova Mahliyo Bobomurotovna Atrof-muhit va tabiatni muhofaza qilish texnologiyalari ilmiy-tadqiqot institute

Keywords:

iqlim o‘zgarishi, yashil infratuzilma, Toshkent shahri, geografik axborot tizimlari, GAT, masofadan zondlash, NDVI, yer yuzasi harorati, hududiy ustuvorlik, shahar ekologiyasi, iqlimga moslashuv

Abstract

Maqolada iqlim o‘zgarishi sharoitida Toshkent shahrida yashil infratuzilmani rivojlantirishning hududiy ustuvorliklarini geografik axborot tizimlari (GAT) asosida baholashning ilmiy-uslubiy asoslari yoritiladi. Tadqiqotning maqsadi shahar hududlarining o‘simlik qoplami, yer yuzasi harorati, aholi zichligi, yashil maydonlardan foydalanish imkoniyati va suv oqimini tartibga solish ehtiyojini kompleks baholash orqali ko‘kalamzorlashtirish uchun ustuvor hududlarni aniqlash metodikasini taklif etishdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi masofadan zondlash, NDVI vegetatsiya indeksini hisoblash, yer yuzasi haroratini tahlil qilish, fazoviy qatlamlarni normallashtirish va ko‘p mezonli integral baholash usullariga asoslanadi. Toshkent shahridagi yashil hududlarning ekotizim xizmatlarini GAT yordamida baholashga bag‘ishlangan ilmiy tadqiqotlar mazkur yondashuvning mahalliy sharoitdagi ahamiyatini asoslaydi. Taklif etilgan metodika yashil infratuzilmani hududiy rejalashtirish, ekologik xavflarni kamaytirish va shahar iqlimiga moslashuv choralarini manzilli tashkil etishga xizmat qilishi mumkin. Maqolada hisoblangan tumanlararo reytinglar yoki empirik natijalar keltirilmaydi, chunki bunday xulosalar uchun fazoviy ma’lumotlarni amalda qayta ishlash talab etiladi.

References

IPCC. Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Chapter 6: Cities, Settlements and Key Infrastructure. Cambridge University Press, 2022. DOI: https://doi.org/10.1017/9781009325844.008.

Tucker, C. J. Red and photographic infrared linear combinations for monitoring vegetation. Remote Sensing of Environment, 1979, 8(2), 127–150. DOI: https://doi.org/10.1016/0034-4257(79)90013-0.

Weng, Q., Lu, D., Schubring, J. Estimation of land surface temperature–vegetation abundance relationship for urban heat island studies. Remote Sensing of Environment, 2004, 89(4), 467–483. DOI: https://doi.org/10.1016/j.rse.2003.11.005.

Khayitmurodov, A. O., Kharitonova, T. I., Gudalov, M., Kosimov, N. D. Assessing cooling and flood mitigation ecosystem services of urban green spaces in Tashkent using GIS technologies. InterCarto. InterGIS, 2025, 31(1), 689–705. DOI: https://doi.org/10.35595/2414-9179-2025-1-31-689-705.

Downloads

Published

2026-10-15