«QUTADG‘U BILIG» DOSTONIDA MA’RIFIY MAZMUN VA SHE’RIY SAN’ATLAR UYG‘UNLIGINING POETIK XUSUSIYATLARI

Authors

  • Matyaqubova Zilola Xalilullayevna Toshkent shahar 250 maktab oʻzbek tili fani oʻqituvchisi

Keywords:

Yusuf Xos Hojib, «Qutadg‘u bilig», ma’rifiy mazmun, she’riy san’atlar, poetika, mazmun va shakl, ramziy obraz, didaktik doston, badiiy-estetik uyg‘unlik, axloq, bilim, aql

Abstract

Maqolada Yusuf Xos Hojibning «Qutadg‘u bilig» dostonida ma’rifiy mazmun va she’riy ifoda vositalarining o‘zaro uyg‘unligi poetik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda bilim, aql, adolat, qanoat, axloqiy mas’uliyat va nutq odobi kabi g‘oyalar ramziy obrazlar, dialog, qarama-qarshilik, hikmatli bayon hamda obrazli ifoda bilan qanday bog‘lanishi ko‘rib chiqiladi. Maqolaning asosiy farqi shundaki, ma’rifiy mazmun va she’riy san’atlar alohida-alohida hodisalar sifatida emas, balki yagona badiiy tizimning o‘zaro ta’sirlashuvchi unsurlari sifatida talqin etiladi. Tarixiy-adabiy, matniy-tahliliy va poetik-funksional usullar asosida badiiy vositalarning g‘oyani aniqlashtirish, esda qolarli qilish va o‘quvchini mushohadaga undashdagi vazifasi izohlanadi. Tahlil natijasida doston poetikasida mazmun va shakl birligi ma’rifiy fikrning badiiy ta’sirini kuchaytirishi, ramziy obrazlar esa mavhum axloqiy tushunchalarni obrazli va munozarali shaklda ifodalashi asoslanadi. Shuningdek, matnshunoslikka tayangan aniq bayt tahlilining zarurligi ko‘rsatilib, kelgusida ma’rifiy g‘oya, poetik vosita va badiiy natijani birgalikda qayd etish modeli taklif qilinadi.

References

Arat, R. R. (haz.). Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1947.

Arat, R. R. (çev.). Kutadgu Bilig II: Çeviri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1959.

Arat, R. R. (haz.). Kutadgu Bilig III: İndeks. Haz. K. Eraslan, O. F. Sertkaya, N. Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1979.

Dankoff, R. Wisdom of Royal Glory (Kutadgu Bilig): A Turko-Islamic Mirror for Princes. Chicago; London: The University of Chicago Press, 1983.

Ibragimov, J. T. “A Bit Look at Similes and Metaphors in ‘Kutadgu Bilig’ (in Turkish, English and Russian Translations).” Central Asian Journal of Literature, Philosophy and Culture, 2(5), 2021. DOI: 10.51699/cajlpc.v2i5.126.

Kaya, U. “Kutadgu Bilig ve Yusuf Has Hacib’in Eğitimle İlgili Görüşleri.” Düzce Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2017, 1(1).

To‘xliyev, B. “Qutadg‘u bilig” poetikasi masalalari. // Ishoqov, M., Raxmonov, N., Sodiqov, Q., To‘xliyev, B. O‘lmas obidalar. Toshkent: Fan, 1989.

Yusuf Xos Hojib. Qutadg‘u bilig (hozirgi o‘zbek tilida). So‘zboshi muallifi B. To‘xliyev. Toshkent: Cho‘lpon, 2007.

Downloads

Published

2026-10-15