BOJXONA NAZORATINI TAKOMILLASHTIRISH: XORIJIY TAJRIBANING QIYOSIY-HUQUQIY TAHLILI VA OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI BOJXONA KODEKSI DOIRASIDAGI YECHIMLAR

Authors

  • Ergashev Qobiljon Ernazarovich Bojxona nazorati kafedrasi dotsenti, PhD, Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Bojxona qoʻmitasining Bojxona instituti
  • Toʻychiboyev Shohnur Dilshod oʻgʻli 4-kurs kursanti, Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Bojxona qoʻmitasining Bojxona instituti

Keywords:

bojxona nazorati, xavfni boshqarish tizimi, oldindan axborot, «Yagona darcha», vakolatli iqtisodiy operator, savdoni yengillashtirish, qiyosiy-huquqiy tahlil, Bojxona kodeksi

Abstract

YeI, AQSh va Singapur bojxona nazorati modellarini (xavfni boshqarish, oldindan axborot, «Yagona darcha», VIO) qiyoslash va ularni Oʻzbekiston Respublikasi Bojxona kodeksi doirasida joriy etish yechimlarini asoslash. Metodologiya: Funksional qiyosiy-huquqiy metod, kontent-tahlil va xalqaro koʻrsatkichlar (LPI 2018/2023, Doing Business 2020, BMT UNTF 2017–2025) asosida benchmarking; «de-yure – de-fakto» tafovut koʻrsatkichi taklif etildi. Natijalar: Oʻzbekiston savdoni yengillashtirish choralarining 90,3 foizini rasman joriy etgan (AQSh bilan bir xil), biroq LPI 2023 «bojxona» komponenti boʻyicha 2,6 ball bilan 74-oʻrinda (AQSh – 3,7; Singapur – 4,2); bu taxminan 50 foiz punktlik uzilishni bildiradi (AQShda – 23, Singapurda – 17). Sabablar: idoralararo hamkorlikning pastligi (66,7%), XBT qarorlarining shaffof emasligi, VIO imtiyozlarining zaifligi, qonunchilikning oʻzgaruvchanligi. Takliflar KPI bilan ishlab chiqilgan.

References

Aigner, S. (2010). Mutual recognition of authorised economic operators and security measures. World Customs Journal, 4(1).

Arvis, J.-F., Ojala, L., Shepherd, B., Ulybina, D., & Wiederer, C. (2023). Connecting to compete 2023: Trade logistics in an uncertain global economy. World Bank.

Bojxona qoʻmitasi [Customs Committee of the Republic of Uzbekistan]. (2025). Country presentation: Uzbekistan [Presentation, in Russian]. CAREC Customs Cooperation Committee.

Djankov, S., Freund, C., & Pham, C. S. (2010). Trading on time. The Review of Economics and Statistics, 92(1), 166–173.

European Court of Auditors. (2021). Customs controls: Insufficient harmonisation hampers EU financial interests (Special Report No. 04/2021).

European Parliament & Council of the European Union. (2013). Regulation (EU) No 952/2013 of 9 October 2013 laying down the Union Customs Code. Official Journal of the European Union, L 269, 1–101.

Hillberry, R., & Zhang, X. (2018). Policy and performance in customs: Evaluating the Trade Facilitation Agreement. Review of International Economics, 26(2), 438–480.

Laporte, B. (2011). Risk management systems: Using data mining in developing countries’ customs administrations. World Customs Journal, 5(1).

OECD. (2023). Trade facilitation in Central Asia. OECD Publishing.

Statistika agentligi [Statistics Agency under the President of the Republic of Uzbekistan]. (2026, January 22). 2025-yilda Oʻzbekistonning tashqi savdo aylanmasi 81 mlrd dollardan oshdi [Foreign trade turnover of Uzbekistan exceeded USD 81 billion in 2025].

UN Regional Commissions & UNCTAD. (2025). Digital and sustainable trade facilitation: Global report 2025. United Nations.

UzA. (2026a, August 25). Inson omilisiz rasmiylashtirilgan deklaratsiyalar eksportda 42 foizni, importda esa 13 foizni tashkil etgan [Declarations processed without human involvement: 42% for exports and 13% for imports].

UzA. (2026b). Oʻzbekiston bojxonasi strategiyasi: raqamli, tezkor va shaffoflik sari [Uzbekistan customs strategy: Towards digital, fast and transparent customs].

World Bank. (2020). Doing Business 2020: Economy profile – Uzbekistan. World Bank.

Downloads

Published

2026-10-13