OLMA BOG‘LARIDA (MALUS DOMESTICA BORKH.) ASOSIY ZARARKUNANDALARGA QARSHI INTEGRATSIYALASHGAN KURASH STRATEGIYALARI: BIOLOGIK, AGROTEXNIK VA SELEKTIV KIMYOVIY USULLARNI UYG‘UNLASHTIRISH
Keywords:
olma, Malus domestica, Cydia pomonella, integratsiyalashgan zararkunandalarga qarshi kurash, IPM, biologik nazorat, agrotexnik usullar, selektiv pestitsidlar, tabiiy dushmanlar, barqaror bog‘dorchilikAbstract
Olma (Malus domestica Borkh.) dunyoning ko‘plab mamlakatlarida yetishtiriladigan muhim mevali ekinlardan biri bo‘lib, uning hosildorligi va meva sifati turli zararkunandalar tomonidan sezilarli darajada kamaytirilishi mumkin. Olma bog‘larida Cydia pomonella, shiralar, barg o‘rovchilar, qalqondorlar va boshqa fitofag organizmlar iqtisodiy jihatdan muhim zarar yetkazadi. Zararkunandalarga qarshi faqat kimyoviy vositalardan foydalanish pestitsidlarga chidamlilik, foydali organizmlarning kamayishi va agroekotizimga salbiy ta’sir kabi muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Shu sababli integratsiyalashgan zararkunandalarga qarshi kurash (Integrated Pest Management — IPM) barqaror olma yetishtirishning muhim strategiyasi hisoblanadi. Mazkur maqolaning maqsadi olma bog‘larida biologik, agrotexnik va selektiv kimyoviy kurash usullarini integratsiyalashning ilmiy asoslarini tahlil qilishdir. Tadqiqot strukturaviy adabiyotlar tahliliga asoslangan bo‘lib, zamonaviy ilmiy tadqiqotlar va sharh maqolalaridan foydalanildi. Tahlil natijalari monitoring, ekologik infratuzilma, yer usti qoplamalari, tabiiy dushmanlarni muhofaza qilish, biologik nazorat va selektiv kimyoviy himoyani birlashtirish zararkunandalarni barqaror boshqarishda muhim ekanligini ko‘rsatadi. Ayniqsa, olma bog‘larida gul resurslari va yer usti qoplamalaridan foydalanish tabiiy dushmanlar sonini oshirishi mumkin. Cydia pomonella uchun feromon asosidagi monitoring, juftlashishni buzish va biologik vositalar IPM dasturining muhim komponentlari sifatida qaraladi. Xulosa qilib, olma bog‘larida IPMni mahalliy agroekologik sharoitga moslashtirish pestitsidlarga qaramlikni kamaytirish va ishlab chiqarish barqarorligini oshirish imkonini beradi.
References
Blommers, L. H. M. (2000). Integrated pest management in European apple orchards. Crop Protection, 19(8–10), 801–806. https://doi.org/10.1016/S0261-2194(00)00107-1
Daelemans, R., Hulsmans, E., & Honnay, O. (2022). Both organic and integrated pest management of apple orchards maintain soil health as compared to a semi-natural reference system. Journal of Environmental Management, 303, 114191. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2021.114191
Ding, W., Zvomuya, F., Cao, M., Wu, Y., Liu, Z., & He, H. (2024). Ground cover management improves orchard soil moisture content: A global meta-analysis. Journal of Hydrology.
Galli, M., Feldmann, F., Vogler, U. K., et al. (2024). Can biocontrol be the game-changer in integrated pest management? A review of definitions, methods and strategies. Journal of Plant Diseases and Protection, 131, 265–291. https://doi.org/10.1007/s41348-024-00878-1
Floral resources and ground covers promote natural enemies but not pest insects in apple orchards: A global meta-analysis. (2023). Science of the Total Environment, 903, 166139. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2023.166139
Perennial flower strips in apple orchards promote natural enemies in their proximity. (2022). Crop Protection, 156, 105962. https://doi.org/10.1016/j.cropro.2022.105962
Biological control of insect pests in apple orchards in China. (2013). Biological Control.
Organic control strategies for use in IPM of invertebrate pests in apple and pear orchards. (2021). Insects, 12, 1106.
The potential for wildflower interventions to enhance natural enemies and pollinators in commercial apple orchards is limited by other management practices. (2020). Agriculture, Ecosystems & Environment.





