BOJXONA NAZORATINING TEXNIK VOSITALARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI BOSHQARISH: XAVFLARNI BOSHQARISH BILAN INTEGRATSIYA YO‘NALISHLARI
Keywords:
bojxona nazorati, texnik vositalar, xavflarni boshqarish, inspeksion-ko‘rik majmuasi, samaradorlik, sun’iy intellekt, savdoni osonlashtirishAbstract
Maqolada bojxona nazoratining texnik vositalaridan foydalanish samaradorligini boshqarish masalalari xavflarni boshqarish tizimi bilan integratsiya nuqtai nazaridan tadqiq etilgan. Tadqiqotda tizimli va qiyosiy tahlil, xalqaro hujjatlarni (JBT SAFE standartlar doirasi, JBT va JST tadqiqotlari) hamda 2020–2026-yillardagi ilmiy manbalarni o‘rganish va ekspert baholash usullaridan foydalanildi. Texnik vositalarning asosiy guruhlari aniqlash imkoniyati, o‘tkazish qobiliyati, xarajat va operatorga bog‘liqlik mezonlari bo‘yicha taqqoslandi, ularni nazorat darajalari bo‘yicha taqsimlashning uch bosqichli modeli taklif etildi. Natijalar texnik vositalar samaradorligi ularning soniga emas, balki xavf profili, operatorlar malakasi va ma’lumotlar integratsiyasiga bog‘liqligini ko‘rsatadi. Maqola xulosalaridan bojxona organlarining nazorat jarayonlarini takomillashtirishda foydalanish mumkin.
References
IMF (2022). Customs Matters: Strengthening Customs Administration in a Changing World. Washington, DC: International Monetary Fund.
Kafando, I. (2020). How can Customs better leverage emerging AI technologies for more sustainable and smarter operations? World Customs Journal, 14(2).
Kun.uz (2025). Uzbekistan transforms customs monitoring with AI and digital innovations. 25 February. Available at: https://kun.uz/en/news/2025/02/25/uzbekistan-transforms-customs-monitoring-with-ai-and-digital-innovations
Moshkbar Bakhshayesh, K. (2023). Inspection of cargo using dual-energy X-ray radiography: a review. Radiation Physics and Chemistry, 212, 111180. doi:10.1016/j.radphyschem.2023.111180.
O‘RQ-913-son (2024). O‘zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksiga bojxona tartib-taomillarini yanada takomillashtirishga qaratilgan o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida, 27.02.2024. Available at: https://lex.uz/uz/docs/-6817504
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksi (2016). O‘RQ-400-son, 20.01.2016 (keyingi o‘zgartishlar bilan). Available at: https://lex.uz
Utpat, H., Dhamanikar, S. & Vijayakumar, S. (2026). Artificial intelligence-based X-ray image analytics solution: India’s experience and key takeaways. WCO News, 109 (Issue 1). Available at: https://mag.wcoomd.org/magazine/wco-news-109-issue-1-2026/artificial-intelligence-based-x-ray-image-analytics-solution-indias-experience-and-key-takeaways/
Vijayakumar, S. (2025). Technology-centric and data-driven customs risk management for supply chain security. World Customs Journal, 19(1), pp. 38–63. doi:10.55596/001c.131745.
WCO (2023). WCO delivers training on X-ray image analysis for the Mauritius Revenue Authority. 21 June. Available at: https://www.wcoomd.org/en/media/newsroom/2023/june/wco-delivers-training-on-x-ray-image-analysis-for-the-mauritius-revenue-authority.aspx
WCO (2025a). SAFE Framework of Standards to Secure and Facilitate Global Trade. 2025 edition. Brussels: World Customs Organization.
WCO (2025b). SECO-WCO GTFP Phase II holds Workshop on Risk Management and Data Analytics in Uzbekistan. 7 July. Available at: https://www.wcoomd.org/en/media/newsroom/2025/july/seco-wco-gtfp-phase-ii-holds-workshop-on-risk-management-and-data-analytics-in-uzbekistan.aspx
WCO & IMF (2021). The International Survey on Customs Administration (ISOCA). Brussels/Washington, DC: World Customs Organization/International Monetary Fund.
WCO & WTO (2022). Study Report on Disruptive Technologies. Brussels/Geneva: World Customs Organization/World Trade Organization.





