ОЧИҚ МАНБАЛАРДАН ОЛИНГАН РАҚАМЛИ МАЪЛУМОТЛАРНИ ДАЛИЛ СИФАТИДА МУСТАҲКАМЛАШ, ВЕРИФИКАЦИЯ ҚИЛИШ ВА ЖИНОЯТ-ПРОЦЕССУАЛ ЖИҲАТДАН МАҚБУЛЛИГИНИ ТАЪМИНЛАШ МУАММОЛАРИ

Authors

  • Жалолов Миркодир Мирхожиевич Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси магистратура тингловcиси

Keywords:

рақамли далиллар, OSINT, далиллар мақбуллиги, Chain of Custody, SHA-256 хэш-қиймати, дипфейк, веб-архивлаш, Беркли протоколи, кўздан кечириш, ЖПК, ISO/IEC 27037

Abstract

Мазкур мақолада трансчегаравий уюшган жиноятчилик ва кибержиноятларни тергов қилишда очиқ манбалардан маълумот тўплаш (OSINT) воситасида қўлга киритилган рақамли ахборотларни процессуал жиҳатдан мустаҳкамлаш, криминалистик верификация қилиш ҳамда уларнинг мақбуллигини (admissibility) таъминлаш муаммолари комплекс тадқиқ этилган. Тадқиқотда рақамли маълумотларнинг ўта ўзгарувчанлиги (volatility), сунъий интеллект маҳсули бўлган дипфейк ва манипуляция қилинган контентлар хавфи шароитида EXIF метамаълумотлари таҳлили, хатоликлар даражаси, реверс-қидирув ва манба ишончлилигини баҳолаш механизмлари ёритиб берилган.

References

Böhm R., Lolagar S. Defining OSINT in the Criminal Investigation Context // Balkan Journal of Interdisciplinary Research. – 2026. – Vol. 12, No. 1. – P. 15–28.

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси. 1994 йил 22 сентябрь (амалдаги таҳрири) // lex.uz – Ўзбекистон Республикаси Қонунчилик маълумотлари миллий базаси.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг "Далиллар мақбуллигига оид жиноят-процессуал қонуни нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида"ги Қарори, 2018 йил 24 август, 24-сон // lex.uz.

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси. 1994 йил 22 сентябрь // lex.uz.

Ўзбекистон Республикасининг "Шахсга доир маълумотлар тўғрисида"ги Қонуни, 2019 йил 2 июль, ЎРҚ-547-сон // lex.uz.

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси. 1994 йил 22 сентябрь // lex.uz.

Stoykova R. A new right to procedural accuracy: A governance model for digital evidence in criminal proceedings // Computer Law & Security Review. – 2024. – Vol. 55. – Art. 106040.

Groh M., Epstein Z., Firestone C., Picard R. Deepfake detection by human crowds, machines, and machine-informed crowds // Proceedings of the National Academy of Sciences. – 2022. – Vol. 119, No. 1. – P. e2110013119.

Farid H. Digital forensics // Annual Review of Statistics and Its Application. – 2018. – Vol. 5. – P. 79–97.

Bazzell M. Open Source Intelligence Techniques: A Practical Guide to Online Intelligence. – 9th ed. – AuthorHouse, 2023. – 670 p.

Mirsky Y., Lee W. The creation and detection of deepfakes: A survey // ACM Computing Surveys. – 2021. – Vol. 54, No. 1. – P. 1–41.

Wardle C., Derakhshan H. Information disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making // Council of Europe Report. – Strasbourg: Council of Europe, 2017. – 108 p.

Stoykova R. Digital evidence: Unaddressed threats to fairness and the presumption of innocence // Computer Law & Security Review. – 2021. – Vol. 42. – Art. 105575.

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси. 1994 йил 22 сентябрь // lex.uz.

O‘z DSt ISO/IEC 27037:2017. Ахборот технологияси. Хавфсизликни таъминлаш усуллари. Рақамли исботларни идентификация қилиш, йиғиш, олиш ва сақлаш. – Тошкент: Ўзстандарт агентлиги, 2017. – 65 б.

Godbole S. Chronolocation: Applying temporal analysis to open source investigations // International Journal of Digital Evidence. – 2019. – Vol. 18, No. 2. – P. 44–59.

Ismail I., Akram Zainol Ariffin K. The admissibility of digital evidence from open-source forensic tools: Development of a framework for legal acceptance // PLoS ONE. – 2025. – Vol. 20, No. 9. – Art. e0331683.

Mason S., Seng D. Electronic Evidence and Electronic Signatures. – 5th ed. – London: Institute of Advanced Legal Studies, 2021. – 540 p.

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси. 1994 йил 22 сентябрь // lex.uz.

Patil A., Malik S., Sharma R. Blockchain for Digital Evidence Preservation and Chain of Custody // Journal of Asia Entrepreneurship and Sustainability. – 2024. – Vol. 22, No. 5s. – P. 112–128.

International Criminal Court. Prosecutor v. Mahmoud Mustafa Busayf Al-Werfalli (Warrant of Arrest). Case No. ICC-01/11-01/17. 15 August 2017. – The Hague: ICC, 2017. – 15 p.

International Criminal Court. Prosecutor v. Germain Katanga. Decision on the Admission of Evidence. Case No. ICC-01/04-01/07. 2015. – The Hague: ICC, 2015. – 32 p.

Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR) & UC Berkeley Human Rights Center. Berkeley Protocol on Digital Open Source Investigations. – New York and Geneva: United Nations, 2022. – 108 p.

Koenig A. Digital Investigations of Systematic and Conflict-Related Sexual Violence // Chicago Journal of International Law. – 2025. – Vol. 26, No. 1. – P. 185–204.

Federal Rules of Evidence. Rule 902. Evidence That Is Self-Authenticating // Legal Information Institute, Cornell Law School. – 2023.

Regulation (EU) 2023/1543 of the European Parliament and of the Council of 27 November 2023 on European Production Orders and European Preservation Orders for Electronic Evidence in Criminal Proceedings // Official Journal of the European Union. – 2023. – L 191. – P. 1–38.

Council of Europe. Second Additional Protocol to the Convention on Cybercrime on enhanced co-operation and disclosure of electronic evidence (CETS No. 224). – Strasbourg: Council of Europe, 2022. – 28 p.

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси. 1994 йил 22 сентябрь // lex.uz.

Gillett M., Fan W. Expert evidence and digital open source information: Bringing online evidence to the courtroom // Journal of International Criminal Justice. – 2023. – Vol. 21, No. 4. – P. 661–693.

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси. 1994 йил 22 сентябрь // lex.uz.

Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR) & UC Berkeley Human Rights Center. Berkeley Protocol on Digital Open Source Investigations. – New York and Geneva: United Nations, 2022. – 108 p.

Downloads

Published

2026-09-30