O‘ZBEK TILIDAGI RAVISHDOSH (KONVERB) KONSTRUKSIYALARINING INGLIZ TILIDAGI NOFINIT BOG‘LANGAN GAP TUZILMALARI BILAN TIPOLOGIK QIYOSI

Authors

  • O‘ralov Abbosbek Sayibnazar o‘g‘li TDYU qoshidagi namangan academik litseyi o‘qtuvchisi

Keywords:

konverb, ravishdosh, tipologiya, gap zanjirlash, finitlik, nofinit konstruksiyalar, gerundiy, sifatdosh, subordinatsiya, o‘zbek tili, ingliz tili, qiyosiy tilshunoslik.

Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi ravishdosh (konverb) konstruksiyalarining tipologik tabiati ingliz tilidagi nofinit bog‘langan gap tuzilmalari — gerundiy, sifatdosh (participle) va infinitiv konstruksiyalari bilan qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda konverb tushunchasi umumiy tipologik nazariya asosida ko‘rib chiqiladi va uning gap zanjirlash (clause-chaining) hodisasidagi o‘rni belgilanadi. O‘zbek tilining agglyutinativ tabiati konverb konstruksiyalarining yuqori mahsuldorligini ta’minlasa, ingliz tilining analitik tuzilishi nofinit shakllarning funksional yukini turlicha taqsimlashiga olib kelgan. Maqolada -(i)b, -gach, -guncha, -gan holda kabi konverb shakllarining semantik-funksional tasnifi berilib, ularning ingliz tilidagi vazifadosh (functional equivalent) konstruksiyalar bilan mosligi va nomosligi masalalari tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu tipologik farqlarning tarjima nazariyasi, chet tili o‘qitish metodikasi va mashinaviy tarjima tizimlari uchun amaliy ahamiyati ko‘rib chiqiladi.

References

Nedjalkov, V. P. Converbs in Cross-Linguistic Perspective. Berlin: Mouton de Gruyter, 1995.

Haspelmath, M., König, E. (eds.) Converbs in Cross-Linguistic Perspective. Berlin: Mouton de Gruyter, 1995.

Johanson, L. Structural Factors in Turkic Language Contacts. Richmond: Curzon Press, 2002.

Csató, É. Á., Johanson, L. (eds.) The Turkic Languages. London: Routledge, 1998.

Comrie, B. Language Universals and Linguistic Typology. Chicago: University of Chicago Press, 1989.

Bybee, J., Dahl, Ö. The Creation of Tense and Aspect Systems in the Languages of the World. Studies in Language, 1989.

Rahmatullayev, Sh. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Toshkent: Universitet, 2006.

Tursunov, B. Foundations of Contrastive Typological Linguistics. Toshkent: Universitet, 2010.

Downloads

Published

2026-09-10