IQLIM O‘ZGARISHI SHAROITIDA QISHLOQ XO‘JALIGI YERLARIDAN FOYDALANISHNI BARQAROR REJALASHTIRISHNING ILMIY-USLUBIY ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH

Authors

  • Nosirov Akbar Haydarovich “Buxvilyerloyiha” ilmiy loyihalash institutining Xalaqaro munosabatlar mutaxassisi

Keywords:

iqlim o‘zgarishi, qishloq xo‘jaligi yerlari, barqaror yer foydalanish, yer resurslari, agroekologik baholash, iqlimiy xavf, tuproq degradatsiyasi, suv resurslari, GIS, masofadan zondlash, ko‘p mezonli baholash, iqlimga moslashuv, yer tuzish, barqaror qishloq xo‘jaligi.

Abstract

Mazkur maqolada iqlim o‘zgarishi sharoitida qishloq xo‘jaligi yerlaridan foydalanishni barqaror rejalashtirishning ilmiy-uslubiy asoslarini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda iqlim o‘zgarishining qishloq xo‘jaligi yerlarining unumdorligi, suv ta’minoti, tuproq degradatsiyasi, sho‘rlanish, eroziya va yerlarning ishlab chiqarish salohiyatiga ta’siri tizimli ravishda tahlil qilingan. Qishloq xo‘jaligi yerlaridan foydalanishni rejalashtirishda an’anaviy yer tuzish va agroekologik baholash usullarini iqlimiy xavflarni baholash, geografik axborot tizimlari (GIS), masofadan zondlash, raqamli tuproq xaritalash va ko‘p mezonli qaror qabul qilish usullari bilan integratsiyalash zarurligi asoslangan. Tadqiqot natijasida “yer–iqlim–suv–ekin–iqtisodiyot–ekologiya” o‘zaro bog‘liqligiga asoslangan barqaror rejalashtirishning takomillashtirilgan konseptual modeli taklif etilgan. Mazkur modelda yerlarning agroekologik salohiyati, suv bilan ta’minlanganlik darajasi, iqlimiy xavflarga moyilligi, tuproq unumdorligi, iqtisodiy samaradorlik va ekologik barqarorlik yagona tizimda baholanadi. Shuningdek, yer foydalanishning muqobil variantlarini ko‘p mezonli baholash, iqlim ssenariylari asosida prognozlash hamda doimiy monitoring mexanizmlarini joriy etish bo‘yicha ilmiy-uslubiy takliflar ishlab chiqilgan. O‘zbekiston sharoitida, ayniqsa, suv tanqisligi, qurg‘oqchilik, yuqori harorat, sho‘rlanish va yer degradatsiyasi xavflarini hisobga olgan holda qishloq xo‘jaligi yerlaridan foydalanishning moslashuvchan rejalashtirish tizimini shakllantirish muhimligi ko‘rsatib berilgan.

References

IPCC. Climate Change and Land: An IPCC Special Report on Climate Change, Desertification, Land Degradation, Sustainable Land Management, Food Security, and Greenhouse Gas Fluxes in Terrestrial Ecosystems. Geneva: Intergovernmental Panel on Climate Change, 2019.

IPCC. Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Chapter 4: Water. Cambridge University Press, 2022.

IPCC. Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Chapter 5: Food, Fibre and Other Ecosystem Products. Cambridge University Press, 2022.

IPCC. Climate Change 2023: Synthesis Report. Intergovernmental Panel on Climate Change, 2023.

FAO. Land, Soil and Water: Promoting Integrated Management of Land, Soil and Water Resources. Food and Agriculture Organization of the United Nations.

FAO. Sustainable Land Management. Food and Agriculture Organization of the United Nations.

FAO. Practices and Decision-Making: Sustainable Land Management Decision Support Framework. Food and Agriculture Organization of the United Nations.

FAO. The State of the World’s Land and Water Resources for Food and Agriculture 2025: The Potential to Produce More and Better. Rome: FAO, 2025.

World Bank. Uzbekistan Country Climate and Development Report. Washington, DC: World Bank.

FAO. Climate-Smart Agriculture. Food and Agriculture Organization of the United Nations.

Downloads

Published

2026-08-16