O‘ZBEK TIBBIY TERMINOLOGIYASIDA XALQARO BIRLIKLARNING MOSLASHUVI VA MILLIY TERMIN YARATISH TAMOYILLARI

Authors

  • Habiyaliyeva Madina Xolmurod qizi Namangan davlat pedagogika instituti talabasi

Keywords:

tibbiy terminologiya, xalqaro birliklar, termin moslashuvi, milliy termin, transliteratsiya, kalkalash, gibrid termin, semantik ixtisoslashuv, o‘zbek tili, standartlashuv.

Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek tibbiy terminologiyasida xalqaro birliklarning fonetik, morfologik, semantik va funksional jihatdan moslashuvi hamda milliy termin yaratish tamoyillari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi tibbiyot sohasiga oid terminlarning o‘zbek tiliga kirib kelish yo‘llari, ularning adabiy til me’yorlariga moslashish darajasi va milliy terminologik tizimdagi o‘rnini aniqlashdan iborat. Maqolada tavsifiy, qiyosiy, komponent tahlil, struktur-semantik va funksional tahlil metodlaridan foydalanildi. Tadqiqot materiali sifatida tibbiy matnlarda faol qo‘llanadigan diagnostika, terapiya, reabilitatsiya, immunitet, vaksina, profilaktika, kardiologiya, nevrologiya, MRT, KT, EKG kabi birliklar tanlandi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, xalqaro tibbiy terminlar o‘zbek tilida transliteratsiya, kalkalash, affiksatsiya, qisqartma, gibrid birikma va semantik ixtisoslashuv orqali moslashadi. Milliy termin yaratishda aniqlik, qisqalik, bir ma’nolilik, tushunarlilik, tizimlilik va xalqaro standartlar bilan muvofiqlik asosiy mezon bo‘lib xizmat qiladi.

References

Mahmudov N. Til va madaniyat. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992. – 96 b.

Rasulov R. Umumiy tilshunoslik. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2010. – 248 b.

Sayfullayeva R., Mengliyev B., Boqiyeva G., Qurbonova M., Yunusova Z., Abuzalova M., Yo‘ldosheva D. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2009. – 416 b.

Hojiyev A. O‘zbek tili so‘z yasalishi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1989. – 112 b.

O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildli. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.

Sager J. C. A Practical Course in Terminology Processing. – Amsterdam: John Benjamins, 1990. – 254 p.

Cabré M. T. Terminology: Theory, Methods and Applications. – Amsterdam: John Benjamins, 1999. – 248 p.

Wüster E. Introduction to the General Theory of Terminology and Terminological Lexicography. – Vienna: Springer, 1979. – 176 p.

ISO 704:2022. Terminology work — Principles and methods. – Geneva: International Organization for Standardization, 2022. – Elektron manba.

World Health Organization. International Classification of Diseases 11th Revision (ICD-11). – Geneva: WHO, 2022. – Elektron manba.

Crystal D. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. – Oxford: Blackwell, 2008. – 529 p.

Downloads

Published

2026-08-02